{"id":165,"date":"2020-05-02T06:31:34","date_gmt":"2020-05-02T06:31:34","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=165"},"modified":"2020-05-04T05:04:17","modified_gmt":"2020-05-04T05:04:17","slug":"kto-wysiadzie-z-auta-po-odmrozeniu-miasta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/05\/02\/kto-wysiadzie-z-auta-po-odmrozeniu-miasta\/","title":{"rendered":"KTO WYSI\u0104DZIE Z AUTA PO ODMRO\u017bENIU MIASTA?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Mapa przedstawiaj\u0105ca lokalizacj\u0119 os\u00f3b zmar\u0142ych na choler\u0119 w po\u0142owie XIX wieku w londy\u0144skiej dzielnicy Soho \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o: Wellcome Library<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Urbanistyka to jedyna niemedyczna dziedzina ludzkiej aktywno\u015bci wyrastaj\u0105ca wprost z refleksji nad epidemi\u0105 i jej konsekwencjami \u2013 pierwsz\u0105 nowoczesn\u0105 analiz\u0105 urbanistyczn\u0105 by\u0142y wszak badania rozprzestrzeniania si\u0119 cholery, polegaj\u0105ce na por\u00f3wnywaniu lokalizacji studni i miejsca zamieszkania os\u00f3b zmar\u0142ych na t\u0119 chorob\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce po ponad 150 latach od narodzin dyscypliny w nowoczesnej formie wracamy do punktu wyj\u015bcia. <\/p>\n\n\n\n

Sytuacja, w kt\u00f3rej si\u0119 dzi\u015b znale\u017ali\u015bmy, jest jednak bardziej skomplikowana, poniewa\u017c dyskusja o kwestiach sanitarnych przeplata si\u0119 z rozwa\u017caniami ekonomicznymi i ekologicznymi. W Polsce nie doko\u0144czyli\u015bmy jeszcze debaty o sensowno\u015bci wydatkowania \u015brodk\u00f3w unijnych na pot\u0119\u017cne realizacje publiczne oraz o kosztach funkcjonowania miast wywo\u0142anych ich chaotycznym rozlewaniem si\u0119 po otoczeniu, a ju\u017c rysuje si\u0119 w\u0105tek projektowania w sytuacji zachwiania bazy podatkowej bud\u017cet\u00f3w gminnych, a tak\u017ce katastrofy klimatycznej i nadci\u0105gaj\u0105cej suszy.<\/p>\n\n\n\n

W dalszej perspektywie b\u0119dziemy zapewne zastanawia\u0107 si\u0119 nad koncepcjami pobudzania rozwoju i nowymi ideami urbanistycznymi, ale teraz samorz\u0105dy mierz\u0105 si\u0119 z nagl\u0105cym problemem deficytu \u015brodk\u00f3w. W\u0142adze miejskie apeluj\u0105 do rz\u0105du o zmiany systemowe, jednak nikt nie wie, jak d\u0142ug\u0105 b\u0119d\u0105 musia\u0142y na nie czeka\u0107 i jakie b\u0119d\u0105 kryteria podzia\u0142u ewentualnej pomocy centralnej (epidemiologia, ekonomia i ekologia musz\u0105 w ko\u0144cu sple\u015b\u0107 si\u0119 z polityk\u0105, czyli rozgrywaniem relacji mi\u0119dzy \u201eprzyjaci\u00f3\u0142mi\u201d i \u201ewrogami\u201d). Ze zrozumia\u0142ych powod\u00f3w samorz\u0105dy si\u0119gaj\u0105 wi\u0119c po dzia\u0142ania przynosz\u0105ce efekty szybko i ograniczaj\u0105 \u015brodki na \u201ewydatki bie\u017c\u0105ce\u201d. T\u0142umacz\u0105c na j\u0119zyk codziennej komunikacji i upraszczaj\u0105c: redukuj\u0105 nak\u0142ady na to, co nie jest inwestycj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Oszcz\u0119dzanie, ograniczanie, ci\u0119cie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Rozwi\u0105zanie problemu na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119 niezbyt skomplikowane. Skoro jednym z najwa\u017cniejszych ich \u017ar\u00f3de\u0142 pieni\u0119dzy dla gmin \u2013 poza udzia\u0142em w podatkach krajowych, na co nie maj\u0105 wp\u0142ywu \u2013 s\u0105 podatki i op\u0142aty lokalne, to wystarczy: <\/p>\n\n\n\n

  • uszczelni\u0107 system ich poboru (wy\u0142apa\u0107 elementy \u201eniewidoczne\u201d dla systemu, na przyk\u0142ad dzia\u0142ki gruntowe nieuj\u0119te w odpowiednich rejestrach), <\/li>
  • zacz\u0105\u0107 \u015bci\u0105ga\u0107 nale\u017cno\u015bci, kt\u00f3rych wcze\u015bniej nie zbierano pomimo istnienia stosownych uprawnie\u0144 (op\u0142ata adiacencka), <\/li>
  • podnie\u015b\u0107 wysoko\u015b\u0107 stawek s\u0142u\u017c\u0105cych do wyliczania warto\u015bci zobowi\u0105za\u0144 (op\u0142aty za post\u00f3j samochod\u00f3w w centrum czy podatek od nieruchomo\u015bci).<\/li><\/ul>\n\n\n\n

    Wskazane dzia\u0142ania s\u0105 jednak kosztowne, czasoch\u0142onne, wysoce kontrowersyjne, a niekiedy sprzeczne z dora\u017anymi reakcjami samorz\u0105d\u00f3w, polegaj\u0105cymi na przyk\u0142ad na zawieszaniu funkcjonowania stref p\u0142atnego parkowania. <\/p>\n\n\n\n

    Nie do zaakceptowania z powod\u00f3w kulturowych jest prawdopodobnie przywr\u00f3cenie na gruncie polityki przestrzennej crowdfundingu i crowdsourcingu, cho\u0107 pod nowymi nazwami kryj\u0105 si\u0119 dobrze nam znane zbi\u00f3rki publiczne i czyny spo\u0142eczne, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do powstania wielu popularnych dzi\u015b miejsc (jak oko\u0142o 600-hektarowy Wojew\u00f3dzki Park Kultury i Wypoczynku w Chorzowie). Trudny do przeniesienia na grunt samorz\u0105dowy b\u0119dzie te\u017c bardzo ciekawy pomys\u0142 metropolity katowickiego, arcybiskupa Wiktora Skworca, dotycz\u0105cy samoopodatkowania ksi\u0119\u017cy na cele walki z pandemi\u0105. Widzicie oczyma wyobra\u017ani taki ruch ze strony polityczek i polityk\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105cy wzmocnieniu bud\u017cet\u00f3w gmin? Ja tak \u2013 noblesse oblige<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

    Druga \u015bcie\u017cka ratunkowa mo\u017ce polega\u0107 na ograniczeniu wydatk\u00f3w urbanistycznych: <\/p>\n\n\n\n

    • usuwaniu koszt\u00f3w niezwi\u0105zane z istot\u0105 projekt\u00f3w (konferencje czy wydawnictwa podsumowuj\u0105ce, co i tak warto zrobi\u0107 dla zasady),<\/li>
    • redukowaniu personelu, <\/li>
    • zmniejszeniu liczby zada\u0144 do kluczowego zestawu pomys\u0142\u00f3w,<\/li>
    • przerzucaniu cz\u0119\u015bci ich koszt\u00f3w na inne podmioty ni\u017c samorz\u0105d. <\/li><\/ul>\n\n\n\n

      Pierwsza rzecz da nam niewielkie oszcz\u0119dno\u015bci, a zwolnienia s\u0105 pomys\u0142em skrajnie szkodliwym spo\u0142ecznie i niebezpiecznym z punktu widzenia sprawno\u015bci zarz\u0105dzania. <\/p>\n\n\n\n

      Przypuszczam, \u017ce jakiekolwiek okrajanie inwestycji doprowadzi do wyci\u0119cia tych, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 realizowane w dzielnicach dotychczas omijanych lub traktowanych po macoszemu przy rozdziale publicznych \u015brodk\u00f3w, przez co peryferia stan\u0105 si\u0119 jeszcze bardziej peryferyjne. B\u0119dziemy w\u00f3wczas mieli do czynienia z brzytw\u0105 \u201eoptymalizacji\u201d bez regu\u0142y sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, cho\u0107 i ta zasada powinna mie\u0107 zastosowanie w urbanistyce. <\/p>\n\n\n\n

      Ostatnie z wypunktowanych pomys\u0142 wsp\u00f3\u0142finansowania zmiany zagospodarowania przestrzeni jest ju\u017c zapisany w prawie, na przyk\u0142ad w ustawie o drogach publicznych w zakresie obowi\u0105zku ponoszenia przez firmy koszt\u00f3w przebudowy infrastruktury komunikacyjnej w otoczeniu swojej du\u017cej inwestycji. W praktyce nie zawsze udaje si\u0119 jednak doprowadzi\u0107 do w\u0142a\u015bciwego wdro\u017cenia tego rozwi\u0105zania. Idea jawi si\u0119 jako panaceum ka\u017cdemu, kto nie pracowa\u0142 w urz\u0119dzie miasta \u015bredniej wielko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

      Do oszcz\u0119dzania urbanistycznego mo\u017cna te\u017c podej\u015b\u0107 w inny spos\u00f3b. T\u0119 sam\u0105 liczb\u0119 zagadnie\u0144 i problem\u00f3w mo\u017cna rozwi\u0105zywa\u0107 za pomoc\u0105 mniejszej liczby projekt\u00f3w lub pomys\u0142\u00f3w prostszych i ta\u0144szych, co w in\u017cynierii proces\u00f3w biznesowych ma swoj\u0105 nazw\u0119 – frugal innovation <\/em>(oszcz\u0119dna innowacja). Projektantki i projektanci w Polsce wypracowali ju\u017c idee architektoniczne w tym duchu: wykorzystywanie materia\u0142\u00f3w \u0142atwo dost\u0119pnych na miejscu, a nie sprowadzanych z daleka lub produkowanych w skomplikowany spos\u00f3b, budowanie z materia\u0142\u00f3w naturalnych, a nie wysoce przetworzonych, ograniczanie wyburze\u0144 na rzecz powt\u00f3rnego wykorzystania istniej\u0105cej substancji w jak najwi\u0119kszym stopniu czy redukcja koszt\u00f3w utrzymania obiekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Opisany spos\u00f3b my\u015blenia mo\u017cna odnale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c na gruncie urbanistyki. To stosowanie system\u00f3w in\u017cynierskich o tej samej funkcji, ale ta\u0144szych w realizacji i eksploatacji (na przyk\u0142ad linii autobusowych na wydzielonych pasach zamiast tramwajowych) lub wykorzystuj\u0105cych si\u0142y natury (ogrody deszczowe i studnie ch\u0142onne zast\u0119puj\u0105ce z powodzeniem kanalizacj\u0119 deszczow\u0105, je\u017celi s\u0105 dobrze wykonane). <\/p>\n\n\n\n

      Warunki oszcz\u0119dno\u015bci spe\u0142nia r\u00f3wnie\u017c podej\u015bcie zak\u0142adaj\u0105ce testowanie pomys\u0142\u00f3w przed ich wdro\u017ceniem w formie ko\u0144cowej w celu usuni\u0119cia rozwi\u0105za\u0144 nieprawid\u0142owych i zb\u0119dnych (prototypowanie) albo w og\u00f3le utrzymywanie ich w formie interwencji niskokosztowej. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c tworzenie ujednoliconych i systemowych plan\u00f3w przekszta\u0142ce\u0144 przestrzeni publicznej zamiast wielu indywidualnych projekt\u00f3w, wy\u0142anianych w kosztownych konkursach.<\/p>\n\n\n\n

      Powr\u00f3t do polityki (mobilno\u015bci)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

      Szukanie oszcz\u0119dno\u015bci metod\u0105 \u201eziarnko do ziarnka\u201d mo\u017ce przynie\u015b\u0107 spektakularne efekty, jednak wymaga \u017celaznej logiki dzia\u0142ania. Nie gwarantuj\u0105 jej bazowe kryteria selekcji: prawne i ksi\u0119gowe \u2013 to oczywiste, \u017ce wprowadzanie ogranicze\u0144 musi by\u0107 zgodne z przepisami w zakresie finans\u00f3w publicznych oraz uregulowaniami dotycz\u0105cymi um\u00f3w, ale te\u017c prowadzi\u0107 do zbilansowania bud\u017cetu. Kryterium merytoryczne r\u00f3wnie\u017c nie jest wystarczaj\u0105ce \u2013 z przyjrzenia si\u0119 powi\u0105zaniom systemowym (np. przebudowa ulic w centrum generuje potrzeb\u0119 zmiany organizacji ruchu i zasad strefy p\u0142atnego parkowania) nie wynika, co mo\u017ce zosta\u0107 wyci\u0119te. Podobnie jest z kryterium rozwojowym \u2013 elementem ka\u017cdej, nawet skrajnie rozrzutnej polityki przestrzennej jest zestaw inwestycji kluczowych dla zainicjowania lub podtrzymania rozwoju. Urbanistyka oszcz\u0119dna<\/strong> nie s\u0142u\u017cy przecie\u017c do tego, \u017ceby zamrozi\u0107 miasta i uczyni\u0107 nas bezbronnymi wobec nagl\u0105cych problem\u00f3w. To pomys\u0142 na lepsze planowanie, a nie jego zaniechanie w imi\u0119 naiwnej wiary w porz\u0105dek samorzutnie wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z dzia\u0142a\u0144 ludzi korzystaj\u0105cych z miasta.<\/p>\n\n\n\n

      Uwaga liderek i lider\u00f3w samorz\u0105dowych powinna by\u0107 wi\u0119c skierowana w pierwszej kolejno\u015bci na kryterium polityczne odnosz\u0105ce si\u0119 do wizji zarz\u0105dzania sprawami wsp\u00f3lnymi. Taka wizja musi organizowa\u0107 nawet oszcz\u0119dzanie, \u017ceby nie zamieni\u0142o si\u0119 w zbi\u00f3r chaotycznych i nerwowych decyzji. Debata o finansach w planowaniu i projektowaniu przestrzeni miejskiej powinna wi\u0119c wr\u00f3ci\u0107 do sanitarnych korzeni dyscypliny, co \u2013 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej \u2013 przeniesie nas te\u017c na grunt ekonomii. Wdra\u017canie zmian dotycz\u0105cych warunk\u00f3w \u017cycia ma przecie\u017c swoje konsekwencje finansowe.<\/p>\n\n\n\n

      Polityczna wizja miasta po pandemii powinna odnosi\u0107 si\u0119 do zdrowia mieszkaj\u0105cych w nim os\u00f3b. Powinno to by\u0107 miejsce, w kt\u00f3rym zapobiega si\u0119 zagro\u017ceniom \u015brodowiskowym i wspiera profilaktyk\u0119 poprzez przeciwdzia\u0142anie zanieczyszczaniu powietrza i wspieraniu mobilno\u015bci aktywnej. Z tego powodu drenuj\u0105ce bud\u017cet miejski \u017c\u0105dania os\u00f3b poruszaj\u0105cych si\u0119 autem, dotycz\u0105ce dostarczania kolejnej infrastruktury drogowej i miejsc postojowych, powinny by\u0107 ograniczane w przemy\u015blany spos\u00f3b: poprzez poda\u017c dobrych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n

      T\u0119 wizj\u0119 mo\u017cna zrealizowa\u0107 poprzez m\u0105dre wykorzystanie spadku nat\u0119\u017cenia ruchu samochodowego. Stanowi ono pretekst do szybkiego i niskokosztowego powi\u0119kszenia przestrzeni dedykowanej pieszym i rowerzystom, jak zrobi\u0142y to w\u0142adze Bogoty, Berlina czy Nowego Jorku, ale te\u017c \u2013 co mniej oczywiste \u2013 do poprawy jako\u015bci komunikacji zbiorowej. Teraz jest w\u0142a\u015bciwy moment na przygotowanie usprawnie\u0144 w jej funkcjonowaniu, kt\u00f3re sprawi\u0105, \u017ce po zdj\u0119ciu ogranicze\u0144 wywo\u0142anych rozprzestrzenianiem si\u0119 koronawirusa pojazdy transportu publicznego b\u0119d\u0105 si\u0119 przemieszcza\u0142y szybciej ni\u017c samochody (na przyk\u0142ad dzi\u0119ki stworzeniu buspas\u00f3w na kluczowych odcinkach). Zatrzyma to kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 w czasach epidemii przyzwyczajenie do korzystania wy\u0142\u0105cznie z prywatnego auta, zwi\u0119kszy atrakcyjno\u015b\u0107 komunikacji zbiorowej, co prze\u0142o\u017cy si\u0119 na powi\u0119kszenie liczby klientek i klient\u00f3w, a ostatecznie \u2013 wp\u0142yw\u00f3w z bilet\u00f3w. To naprawd\u0119 proste: wystarczy \u201eodchudzi\u0107\u201d jezdnie (oczywi\u015bcie, je\u017celi kto\u015b nie chce tego robi\u0107, to powinien uczciwie przyzna\u0107, \u017ce samoch\u00f3d jest priorytetem, a nie racjonalizowa\u0107 i zas\u0142ania\u0107 swoje decyzje r\u00f3\u017cnymi teoriami).<\/p>\n\n\n\n

      R\u00f3wnocze\u015bnie ze wzmacnianiem atrakcyjno\u015bci rozwi\u0105za\u0144 alternatywnych nale\u017cy zniech\u0119ca\u0107 do mobilno\u015bci \u201enieaktywnej\u201d poprzez podnoszenie op\u0142at za post\u00f3j aut, w tym dzi\u0119ki wprowadzeniu \u015br\u00f3dmiejskiej strefy p\u0142atnego parkowania, kt\u00f3ra ogranicza nap\u0142yw pojazd\u00f3w do centrum. Jej istotnym walorem jest to, \u017ce pozwala zdoby\u0107 \u015brodki na sfinansowanie poprawy komunikacji publicznej, budow\u0119 lub przebudow\u0119 infrastruktury pieszej lub rowerowej, a tak\u017ce na rozw\u00f3j zieleni. Tak\u0105 redystrybucj\u0119 wp\u0142yw\u00f3w gwarantuj\u0105 przepisy krajowe.<\/p>\n\n\n\n

      Opisany zestaw dzia\u0142a\u0144 zablokuje wisz\u0105c\u0105 ju\u017c w powietrzu koncepcj\u0119 zarz\u0105dzania miastami poprzez luzowanie standard\u00f3w, przesuwanie odpowiedzialno\u015bci na jednostki (\u201enie rozwijamy transportu miejskiego, poniewa\u017c ludzie wybieraj\u0105 samochody”) i pozbywanie si\u0119 \u201efanaberii\u201d takich jak zr\u00f3wnowa\u017cona mobilno\u015b\u0107. Nie zaciskajmy pasa przez rezygnacj\u0119 z rozwi\u0105za\u0144 proekologicznych i propieszych oraz przez brak reakcji na rosn\u0105c\u0105 dominacj\u0119 ruchu aut. Po epidemii ci\u0119\u017cko b\u0119dzie nam z nich wysi\u0105\u015b\u0107. Je\u017celi nie zareagujemy, to wraz ze znoszeniem ogranicze\u0144 powr\u00f3c\u0105 korki, chaotyczne parkowanie i komunikacyjne zanieczyszczenie powietrza.<\/p>\n\n\n\n

      A mo\u017ce nie ma alternatywy dla zdenerwowania wywo\u0142anego powolnym przemieszczaniem si\u0119 w godzinach szczytu, stresu towarzysz\u0105cego szukaniu wolnego miejsca postojowego w centrum oraz chor\u00f3b uk\u0142adu oddechowego spowodowanych wch\u0142anianiem toksyn?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Urbanistyka to jedyna niemedyczna dziedzina ludzkiej aktywno\u015bci wyrastaj\u0105ca wprost z refleksji nad epidemi\u0105 i jej konsekwencjami \u2013 pierwsz\u0105 nowoczesn\u0105 analiz\u0105 urbanistyczn\u0105 by\u0142y wszak badania rozprzestrzeniania si\u0119 cholery, polegaj\u0105ce na por\u00f3wnywaniu lokalizacji studni i miejsca zamieszkania os\u00f3b zmar\u0142ych na t\u0119 chorob\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce po ponad 150 latach od narodzin dyscypliny w nowoczesnej formie wracamy do … <\/p>\n

      Czytaj dalej KTO WYSI\u0104DZIE Z AUTA PO ODMRO\u017bENIU MIASTA?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=165"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":187,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165\/revisions\/187"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}