{"id":201,"date":"2020-05-11T15:54:41","date_gmt":"2020-05-11T15:54:41","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=201"},"modified":"2020-05-21T17:04:34","modified_gmt":"2020-05-21T17:04:34","slug":"temporare-spielstrasen-w-miastach-niemieckich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/05\/11\/temporare-spielstrasen-w-miastach-niemieckich\/","title":{"rendered":"TEMPOR\u00c4RE SPIELSTRA\u00dfEN W MIASTACH NIEMIECKICH"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Zmiany na ulicy B\u00f6ckha w Berlinie w 2019 roku \u2013 foto: playingout.net<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ochrona i tworzenie \u017cywych ulic nie s\u0142u\u017cy tylko do zwi\u0119kszania komfortu lub bezpiecze\u0144stwa \u015brodowiska miejskiego. Ulice maj\u0105 wi\u0119cej funkcji. Jako miejsca dorastania wi\u0119kszo\u015bci dzieci s\u0105 wa\u017cnymi przestrzeniami po\u015brednimi mi\u0119dzy domem i \u015bwiatem zewn\u0119trznym, w kt\u00f3rych konfrontuj\u0105 si\u0119 we w\u0142asny spos\u00f3b z obcymi i otoczeniem. Powinny by\u0107 obszarami otwartymi i bezpiecznymi, kt\u00f3re dziecko mo\u017ce odkrywa\u0107, zmienia\u0107 i u\u017cywa\u0107 jako t\u0142a dla wszystkich swoich dzia\u0142a\u0144 <\/em>\u2013 Donald Appleyard, Livable Streets<\/em><\/p>\n\n\n\n

W zimie ka\u017cdego roku na prze\u0142omie lat 80. i 90. XX wieku zak\u0142ada\u0142em \u0142y\u017cwy na nogi i z moj\u0105 band\u0105 je\u017adzi\u0142em po oblodzonych drogach Osiedla Piast\u00f3w w Pszczynie na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Osoby kieruj\u0105ce samochodami zdejmowa\u0142y nog\u0119 z gazu i przepuszcza\u0142y rozwrzeszczan\u0105 ferajn\u0119. \u017badna z nich nie odsy\u0142a\u0142a nas do parku miejskiego i nie udziela\u0142a nam reprymend.<\/p>\n\n\n\n

W ci\u0105gu kolejnych 30 lat znikn\u0119\u0142y nie tylko mro\u017ane zimy, ale r\u00f3wnie\u017c liczne miejsca do zabawy. Wsz\u0119dzie pojawia\u0142y si\u0119 za to auta, parkingi, c\u00f3rki znajomych kuzynki ze strony ojca przyjaci\u00f3\u0142ki naszych rodzic\u00f3w, kt\u00f3re nie mog\u0105 korzysta\u0107 z roweru i chodzi\u0107, staruszki bez n\u00f3g planuj\u0105ce przyjecha\u0107 SUV-em do lokalnej kwiaciarni po 100-kilowy wieniec na gr\u00f3b swojego m\u0119\u017ca, a tak\u017ce setki innych bohaterek i bohater\u00f3w skrajnie absurdalnych opowie\u015bci przytaczanych w trakcie w k\u0142\u00f3tni o transport.<\/p>\n\n\n\n

Korzystanie z uliczek osiedlowych sta\u0142o si\u0119 niebezpieczne, dlatego kolejne pokolenie dzieci zosta\u0142o z nich zepchni\u0119te na boiska mi\u0119dzy blokami. Ostatecznie i te tereny rozparcelowano na miejsca postojowe, dlatego m\u0142ode pszczynianki i m\u0142odzi pszczynianie musieli si\u0119 przenie\u015b\u0107 na place zabaw. Wielki i tajemniczy \u015bwiat do spontanicznego eksplorowania skurczy\u0142 si\u0119 do ma\u0142ej zagrody, w kt\u00f3rej brakuje wy\u0142\u0105cznie elektrycznego pastucha. Wszystko ju\u017c jest zdefiniowane i niczego nie mo\u017cna odkry\u0107.<\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce takie lub podobne do\u015bwiadczenia le\u017c\u0105 u podstaw nie tylko projektu \u017bywa Ulica<\/a>, kt\u00f3rym zajmuj\u0119 si\u0119 od 2017 roku, ale r\u00f3wnie\u017c innych dzia\u0142a\u0144 realizowanych w r\u00f3\u017cnych krajach europejskich pod szyldami play streets<\/em> czy Spielstra\u00dfen<\/em>. Ka\u017cdy z tych pomys\u0142\u00f3w wyrasta z prostej intuicji: warto zamienia\u0107 drogi w ulice razem z lud\u017ami, kt\u00f3rzy z nich codziennie korzystaj\u0105, dla ich wsp\u00f3lnego dobra i po\u017cytku. Nawet tymczasowo, gdy\u017c jednodniowe \u015bwi\u0119to mo\u017ce zainspirowa\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119 do trwa\u0142ego przekszta\u0142cenia swojego otoczenia.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest to jednak \u0142atwe, co pierwszy zauwa\u017cy\u0142 autor cytowanej na wst\u0119pie ksi\u0105\u017cki Livable Streets<\/em>. Donald Appleyard pierwszy udowodni\u0142, \u017ce wzrost potok\u00f3w ruchu samochodowego prowadzi do stopniowego zaniku kontakt\u00f3w s\u0105siedzkich. Poprzez powi\u0105zanie problematyki transportowej oraz socjologicznej pokaza\u0142, jak trudne jest pogodzenie w obr\u0119bie ulicy funkcji komunikacyjnej i spo\u0142ecznej. Mimo to (a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu?) apelowa\u0142 o podj\u0119cie wysi\u0142ku na rzecz rozwi\u0105zania postawionego problemu.<\/p>\n\n\n\n

Maj\u0105c w pami\u0119ci uwagi wybitnego ameryka\u0144skiego urbanisty przyjrzyjmy si\u0119 tym niemieckim samorz\u0105dom, kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0105 uczyni\u0107 ulice elementem bezpiecznego terenu mieszkaniowego i wygodnym korytarzem komunikacyjnym jednocze\u015bnie \u2013 niekoniecznie dost\u0119pnym dla aut.<\/p>\n\n\n\n

W jaki spos\u00f3b dzieci odzyskiwa\u0142y niemieckie ulice?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Dzie\u0144 Dobrego \u017bycia \u2013 Kolo\u0144ska Niedziela Zr\u00f3wnowa\u017conego Rozwoju w 2013 roku \u2013<\/em> foto: Mar\u00e9n Wirths<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Idea tymczasowego ograniczania ruchu samochodowego na drogach w celu przywr\u00f3cenia im energii spo\u0142ecznej ma bardzo d\u0142ug\u0105 histori\u0119. W czasach nam wsp\u00f3\u0142czesnych odrodzi\u0142a si\u0119 tylko w kilku miejscach \u2013 przede wszystkim w g\u0119sto zabudowanych \u015br\u00f3dmie\u015bciach du\u017cych miast, gdzie brakuje teren\u00f3w rekreacyjnych, a negatywne skutki ekspansji motoryzacyjnej s\u0105 wyj\u0105tkowo dokuczliwe.<\/p>\n\n\n\n

Na terenie Niemiec pierwsze szlaki przeciera\u0142y w\u0142adze Griesheim w Hesji, kt\u00f3re w 2002 roku uruchomi\u0142y projekt Grywalne Miasto (Bespielbare Stadt<\/em>), finansowany ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych gminy. Polega\u0142 on na kr\u00f3tkookresowym odcinaniu dost\u0119pu aut do wybranych ulic o nik\u0142ym znaczeniu komunikacyjnym. Pomys\u0142y na zmiany pochodzi\u0142y od mieszkanek i mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy zg\u0142aszali wybrane przez siebie lokalizacje, ale za fizyczne wdra\u017canie przekszta\u0142ce\u0144, czyli ustawienie znak\u00f3w i barier, odpowiedzialne by\u0142y s\u0142u\u017cby komunalne. Grupa inicjuj\u0105ca tymczasow\u0105 transformacj\u0119 nie musia\u0142a przygotowywa\u0107 wniosku z szerok\u0105 list\u0105 poparcia. Na poszczeg\u00f3lnych etapach pracy wdro\u017ceniowej by\u0142a zobligowana do szerokiego informowania o nadchodz\u0105cej transformacji oraz za animowanie \u017cycia ulicznego wed\u0142ug w\u0142asnego pomys\u0142u. W scenariusz gier i zabaw nikt nie ingerowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Samorz\u0105d Frankfurtu nad Menem poszed\u0142 inn\u0105 \u015bcie\u017cka. W 2006 roku w\u0142adze zrealizowa\u0142y projekt urbanistyczny Lokalna Mobilno\u015b\u0107 w Nordend (Nahmobilit\u00e4t Nordend<\/em>), bazuj\u0105cy na diagnozie partycypacyjnej i miejskim bud\u017cecie. W dzielnicy \u015br\u00f3dmiejskiej o tej nazwie wprowadzono drobne usprawnienia dla ruchu pieszego i rowerowego, kt\u00f3rych celem by\u0142o zwi\u0119kszenie bezpiecze\u0144stwa, wygody i dost\u0119pno\u015bci. Jego kontynuacj\u0105 by\u0142 wsp\u00f3\u0142finansowany z grantu projekt Sie\u0107 Miejsc do Gier i Spotka\u0144 (Vernetzte Spiel- und Begegnungsr\u00e4ume<\/em>), sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 ze spo\u0142eczno\u015bciowego mapowania potrzeb oraz partnerskiego planowania i realizacji wydarze\u0144 s\u0105siedzkich na kr\u00f3tkotrwale zamkni\u0119tych dla aut ulicach, a tak\u017ce przekszta\u0142ce\u0144 przestrzennych w ich obr\u0119bie. Ostatni raz idea Spielstra\u00dfen<\/em> zmaterializowa\u0142a si\u0119 latem 2015 roku na placu Poganina (Heideplatz<\/em>). Urz\u0105d samodzielnie i z w\u0142asnej inicjatywy w ka\u017cd\u0105 \u015brod\u0119 w godzinach od 14:00 do 19:00 otwiera\u0142 to miejsce na kreatywno\u015b\u0107 m\u0142odych ludzi. Pomoc\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142o lokalne stowarzyszenie.<\/p>\n\n\n\n

W \u015blady Frankfurtu posz\u0142y w\u0142adze Bremy, kt\u00f3re poszukiwa\u0142y pomys\u0142u na szybkie i tanie rozwi\u0105zanie braku bezpiecznych obszar\u00f3w rekreacyjnych dla dzieci w dzielnicy Schwachhausen. Zg\u0142oszone przez mieszkanki i mieszka\u0144c\u00f3w propozycje zmian podda\u0142y analizie technicznej i na podstawie jej wynik\u00f3w w 2011 roku przygotowa\u0142y plan przekszta\u0142ce\u0144 tymczasowych i niskokosztowych. Pierwsze wdro\u017cenie, kt\u00f3re trwa\u0142o 3 miesi\u0105ce i obejmowa\u0142o 3 ulice, spotka\u0142o si\u0119 z tak pozytywnym przyj\u0119ciem (potwierdzonym zreszt\u0105 badaniami ankietowymi), \u017ce rok p\u00f3\u017aniej do swobodnego wykorzystania oddano ju\u017c 11 teren\u00f3w. W kolejnych latach do programu w\u0142\u0105czano kolejne odcinki.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142eczno\u015bciowy wymiar tymczasowego otwierania dr\u00f3g dla ruchu pieszego udoskonali\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca w Kolonii grupa Agora K\u00f6ln, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 wiele inicjatyw miejskich. Od 2013 roku w r\u00f3\u017cnych dzielnicach organizuje Dzie\u0144 Dobrego \u017bycia \u2013 Kolo\u0144sk\u0105 Niedziel\u0119 Zr\u00f3wnowa\u017conego Rozwoju (Tag des guten Lebens: K\u00f6lner Sonntag der Nachhaltigkeit<\/em>). W zagospodarowanych samodzielnie i oddolnie przestrzeniach, w miejscu jezdni i stanowisk postojowych od rana do wieczora organizuje wydarzenia s\u0105siedzkie i kulturalne, \u017ceby pozwoli\u0107 ludziom na niewymuszon\u0105 interakcj\u0119 i radosn\u0105 zabaw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Od 2018 roku Spielstra\u00dfen <\/em>pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Stuttgarcie. W\u00f3wczas pilota\u017cowo odci\u0119to dost\u0119p samochodowy do 3 ulic \u2013 \u0142\u0105cznie na 7 dni, na okres od 3 do 7 godzin w zale\u017cno\u015bci od lokalizacji. Rok p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142cono 13 odcink\u00f3w, a projekt zaprezentowano radzie miasta do wdro\u017cenia jako sta\u0142y elementu polityki przestrzennej i transportowej.<\/p>\n\n\n\n

Jak wygl\u0105da\u0142y pierwsze do\u015bwiadczenia berli\u0144skie?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Zmiany na ulicy B\u00f6ckha w Berlinie w 2019 roku \u2013 foto: playingout.net<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Powy\u017cszy przegl\u0105d kieruje nas wreszcie do Berlina, gdzie przygoda z systemowym wdro\u017ceniem idei Spielstra\u00dfen<\/em> rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 2015 roku. Rada Dzielnicy Pankow (Bezirksverordnetenversammlung Pankow<\/em>) podj\u0119\u0142a w\u00f3wczas decyzj\u0119 o transformacji ulicy Gudvanger, jednak pozosta\u0142a ona w zawieszeniu. Osoby niezadowolone z tego pomys\u0142u toczy\u0142y przed s\u0105dem administracyjnym sp\u00f3r prawny z w\u0142adzami, co nie zablokowa\u0142o spontanicznych spotka\u0144 i piknik\u00f3w s\u0105siedzkich na tym terenie. W ten spos\u00f3b ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 przekona\u0107 si\u0119, co w wyniku parali\u017cu formalnego traci lub zyskuje \u2013 w zale\u017cno\u015bci od g\u0142oszonych pogl\u0105d\u00f3w na \u017cycie miejskie.<\/p>\n\n\n\n

Wypracowana w Pankow procedura zmaterializowa\u0142a si\u0119 w dzielnicy Kreuzberg-Friedrichshain w 2019 roku na fragmencie ulicy B\u00f6ckha. W okresie wakacyjnym w ka\u017cd\u0105 \u015brod\u0119 w godzinach od 14:00 do 18:00 rzeczony odcinek zamienia\u0142 si\u0119 w nietypowy i prosty plac zabaw, kt\u00f3rym opiekowali si\u0119 samodzielnie ludzie mieszkaj\u0105cy w otoczeniu. Przemiany spotka\u0142y si\u0119 z \u017cyczliwymi reakcjami i komentarzami. Sensowno\u015b\u0107 pomys\u0142u obrazuje t\u0142umne u\u017cytkowanie \u2013 zrozumia\u0142e, gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 wska\u017aniki urbanistyczne: opisywana dzielnica jest jednym z najg\u0119\u015bciej zabudowanych miejsc w Europie, dlatego charakteryzuje j\u0105 niewielki udzia\u0142 zieleni.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec kwietnia 2020 roku przyst\u0105piono do realizacji nowej edycji projektu, odmiennej od poprzedniej ze wzgl\u0119du na pandemi\u0119. Za\u0142o\u017cono, \u017ce docelowo dla gier i zabaw zostanie otwartych 30 ulic, jednak do pierwszej fazy wyznaczono 19 odcink\u00f3w o znikomym znaczeniu transportowym, kt\u00f3rych odci\u0119cie nie wp\u0142yn\u0119\u0142oby na cyrkulacj\u0119 pojazd\u00f3w s\u0142u\u017cb sanitarnych. Przyj\u0119to, \u017ce ca\u0142y proces wystartuje na pocz\u0105tku maja, gdy zostan\u0105 zniesione krajowe ograniczenia dotycz\u0105ce rekreacji w miastach.<\/p>\n\n\n\n

Ostatecznie 3 maja 2020 roku na jeden dzie\u0144 przekszta\u0142cono 18 ulic. W godzinach od 12:00 do 18:00 by\u0142y one niedost\u0119pne dla rower\u00f3w i samochod\u00f3w z wy\u0142\u0105czeniem aut dostawczych, ratunkowych i os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. Urz\u0105d zapewni\u0142 nadz\u00f3r techniczny oraz logistyczny nad ca\u0142\u0105 operacj\u0105, zakupi\u0142 i dostarczy\u0142 na miejsce oznakowanie, mobilne bariery oraz urz\u0105dzenia do poboru wody do podlewania drzew \u2013 tam, gdzie by\u0142y one potrzebne. Inne rzeczy nale\u017ca\u0142y ju\u017c tylko do mieszkanek i mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zatrzymajmy si\u0119 w tym miejscu, gdy\u017c powy\u017csza uwaga kieruje nas w stron\u0119 istoty pomys\u0142u. Jest ni\u0105 uspo\u0142ecznienie procesu zarz\u0105dzania przestrzeni\u0105 publiczn\u0105. Ka\u017cda z interwencji jest realizowana tylko wtedy, gdy do jej przeprowadzenia przez specjaln\u0105 aplikacj\u0119 zg\u0142osi si\u0119 co najmniej 7 wolontariuszek lub wolontariuszy, gotowych do wzi\u0119cia na siebie odpowiedzialno\u015bci i podpisania stosownej umowy. Ich zadaniem jest przygotowanie akcji, przesuwanie barier w celu zapewnienia dost\u0119pu pojazd\u00f3w uprzywilejowanych, dbanie o bezpiecze\u0144stwo fizyczne i sanitarne u\u017cytkowniczek i u\u017cytkownik\u00f3w, komunikowanie i rozstrzyganie na miejscu wszelkich konflikt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ta dora\u017ana forma partycypacji ma jednak g\u0142\u0119bsz\u0105 podstaw\u0119 \u2013 jak wszystkie dzia\u0142ania urbanistyczne w Niemczech, o kt\u00f3rych pisz\u0119. Fundamenty wsp\u00f3\u0142uczestnictwa od 2019 roku tworzy i wzmacnia sojusz Tymczasowych Ulic do Gier i Zabaw (Tempor\u00e4re Spielstra\u00dfen<\/em>), zrzeszaj\u0105cy r\u00f3\u017cne organizacje zajmuj\u0105ce si\u0119 rozwojem dzieci i m\u0142odzie\u017cy lub mobilno\u015bci\u0105. Koalicja dzia\u0142a na rzecz uczytelnienia i uproszczenia procedur prawnych dotycz\u0105cych otwierania przestrzeni publicznej na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 s\u0105siedzk\u0105, a tak\u017ce promuje inicjatywy dzielnicowe. Jej celem jest r\u00f3wnie\u017c uczynienie opisanych interwencji standardowym dzia\u0142aniem urbanistycznym w mie\u015bcie, rozpoznanym w dokumentach dotycz\u0105cych planowania przestrzennego.<\/p>\n\n\n\n

Czego mo\u017cemy si\u0119 w ten spos\u00f3b nauczy\u0107?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Zmiany na ulicach Berlina w 2020 roku \u2013 foto: foto. Senatsverwaltung f\u00fcr Umwelt, Verkehr und Klimaschutz<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wszystkie opisane projekty \u0142\u0105czy kilka cech, kt\u00f3re przes\u0105dzaj\u0105 o ich sukcesie:<\/p>\n\n\n\n