{"id":222,"date":"2020-05-17T10:16:02","date_gmt":"2020-05-17T10:16:02","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=222"},"modified":"2020-05-25T05:47:16","modified_gmt":"2020-05-25T05:47:16","slug":"wojna-z-labedziami-z-opon-halina-skibniewska-o-urbanistyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/05\/17\/wojna-z-labedziami-z-opon-halina-skibniewska-o-urbanistyce\/","title":{"rendered":"LEKTURY | WOJNA Z \u0141AB\u0118DZIAMI Z OPON \u2013 HALINA SKIBNIEWSKA"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wydana ponad 40 lat temu ksi\u0105\u017cka pod tytu\u0142em Tereny otwarte w miejskim \u015brodowisku mieszkalnym<\/em> jest publikacj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W trakcie pobie\u017cnej lektury zachwyca\u0142em si\u0119 ekologicznym przewrotem w my\u015bleniu urbanistycznym, kt\u00f3rego dokonuj\u0105 autorki i autor: Halina Skibniewska oraz Domicella Bo\u017cekowska i Andrzej Gory\u0144ski. Zesp\u00f3\u0142 w odkrywczy spos\u00f3b spogl\u0105da na miasto oraz na osiedle \u2013 jak na dynamiczny uk\u0142ad przenikaj\u0105cych i przecinaj\u0105cych si\u0119 proces\u00f3w \u2013 i dzi\u0119ki temu do urbanistyki wprowadza wymiar czasu.<\/p>\n\n\n\n

Zwr\u00f3ci\u0142em poza tym uwag\u0119 na dociekliwo\u015b\u0107 i wra\u017cliwo\u015b\u0107 wspomnianej grupy. Zatrzyma\u0142em si\u0119 na ciekawych spostrze\u017ceniach dotycz\u0105cych ruchu pieszego i rowerowego oraz zasadach projektowania odpowiedniej infrastruktury. Zastanawia\u0142em si\u0119 nad ich pomys\u0142ami na rozwi\u0105zanie problemu lokalizacji i ukszta\u0142towania trzepak\u00f3w, budek i poide\u0142ek dla ptak\u00f3w, domk\u00f3w dla dziko \u017cyj\u0105cych kot\u00f3w oraz wielu innych element\u00f3w, kt\u00f3re w \u201epowa\u017cnych\u201d podr\u0119cznikach s\u0105 pomijane.<\/p>\n\n\n\n

W trakcie dzisiejszej dog\u0142\u0119bnej lektury odkrywam wizj\u0119 procesu projektowego jako dzia\u0142ania ci\u0105g\u0142ego i zmiennego, podlegaj\u0105cego wielu rewizjom, oraz koncepcj\u0119 planu urbanistycznego w formie otwartego scenariusza. S\u0105 to idee, kt\u00f3rym pod wzgl\u0119dem nowatorstwa dor\u00f3wnuj\u0105 w polskiej literaturze wy\u0142\u0105cznie rozwa\u017cania Hanny Adamczewskiej-Wejchert, zawarte w publikacji pod tytu\u0142em Wp\u0142yw realizacji na przemiany planu miasta<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, awangardowa inicjatywa metodologiczna Haliny Skibniewskiej i jej ekipy jest przykryta licznymi dygresjami \u2013 zapisem fobii estetycznych oraz l\u0119ku przed przypadkiem, czyli niekontrolowan\u0105 ingerencj\u0105 w przestrze\u0144 osiedla, podejmowan\u0105 przez osoby, kt\u00f3re j\u0105 u\u017cytkuj\u0105. Komentarze zaciemniaj\u0105 wyw\u00f3d i zbijaj\u0105 mnie z tropu, dlatego teraz po\u0142o\u017c\u0119 Tereny otwarte w miejskim \u015brodowisku mieszkalnym<\/em> na stole chirurgicznym i przeprowadz\u0119 odpowiednie ci\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

Miasto jako skomplikowany proces przyrodniczy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wspomniany na wst\u0119pie zwrot ekologiczny opiera si\u0119 na dw\u00f3ch za\u0142o\u017ceniach. Oba wywodz\u0105 si\u0119 z koncepcji biologicznych wsp\u00f3\u0142czesnych autorkom i autorowi ksi\u0105\u017cki (w szczeg\u00f3lno\u015bci Barry\u2019ego Commonera i Karla Lorenza).<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze za\u0142o\u017cenie odnosi si\u0119 do przekroju pod\u0142u\u017cnego przez miasto. Za ka\u017cdym razem, gdy w my\u015blach zatrzymamy na chwil\u0119 \u017cycie miejskie, to naszym oczom uka\u017ce si\u0119 sie\u0107, a nie zbi\u00f3r odseparowanych od siebie rzeczy i organizm\u00f3w. Dostrze\u017cemy wi\u0119c, \u017ce ludzie wypoczywaj\u0105 w zieleni wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki temu, \u017ce drzewa i krzewy zapewniaj\u0105 cie\u0144 oraz korzystny mikroklimat. Ze wzgl\u0119du na g\u0119sto\u015b\u0107 listowia kryj\u0105 si\u0119 w nim owady i poluj\u0105ce na nie ptaki, kt\u00f3re poszukuj\u0105 po\u017cywienia. Konsumowane stworzenia znikaj\u0105, wi\u0119c nie dokuczaj\u0105 ju\u017c wi\u0119cej cz\u0142owiekowi. Oczywi\u015bcie ten opis mo\u017cemy rozbudowa\u0107 w dowoln\u0105 stron\u0119, je\u017celi tylko dysponujemy odpowiedni\u0105 wiedz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Drugie za\u0142o\u017cenie zwi\u0105zane jest z przekrojem pod\u0142u\u017cnym przez rozw\u00f3j \u015brodowiska miejskiego. Podczas takiej analizy ujawniaj\u0105 si\u0119 \u201ecykle ekologiczne\u201d (Barry Commoner). To, co jest produktem s\u0142u\u017c\u0105cym do wykonania zadania projektowego, staje si\u0119 p\u00f3\u017aniej odpadem, kt\u00f3ry ponownie wykorzystywany jest w pracy. W ten spos\u00f3b minera\u0142y pochodz\u0105ce ze z\u0142\u00f3\u017c naturalnych formujemy w materia\u0142y konstrukcyjne, wznosimy z nich budowle i budynki, kt\u00f3re po wielu latach rozbieramy, a powsta\u0142ym w ten spos\u00f3b gruzem utwardzamy dzia\u0142ki pod drog\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Tereny otwarte na osiedlu s\u0105 wi\u0119c \u201enow\u0105 przyrod\u0105\u201d z w\u0142a\u015bciwymi jej powi\u0105zaniami ekosystemowymi i obiegiem materii, na kt\u00f3re nie do ko\u0144ca mo\u017cemy mie\u0107 wp\u0142yw.<\/p>\n\n\n\n

\u201eMetoda programowania i projektowania kolejnych scenariuszy\u201d<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na gruncie tych przes\u0142anek autorki i autor ksi\u0105\u017cki tworz\u0105 now\u0105 koncepcj\u0119 procesu urbanistycznego. Wspomina\u0142em o tym na wst\u0119pie, wi\u0119c teraz pora w szczeg\u00f3\u0142ach wyja\u015bni\u0107, co mia\u0142em na my\u015bli.<\/p>\n\n\n\n

Skoro urbanistka zajmuje si\u0119 miastem czy osiedlem jako procesem, to jej zadaniem jest zaprogramowanie<\/strong> jego przebiegu i p\u00f3\u017aniejsze zarz\u0105dzanie <\/strong>nim, a nie tylko projektowanie <\/strong>pewnego stanu \u2013 \u015bmia\u0142ej wizji docelowej organizacji przestrzeni. Jest odpowiedzialna za napisanie scenariusza d\u0142ugotrwa\u0142ej zmiany i dbanie o sprawny przebieg wdro\u017cenia na wszystkich etapach. Wychodz\u0105cy spod jej r\u0105k plan urbanistyczny nie jest wszak projektem architektonicznym w du\u017cej skali.<\/p>\n\n\n\n

Rzetelnie przygotowywany dokument powinien dawa\u0107 odpowied\u017a na pytania o to, w jaki spos\u00f3b wybrane miejsce b\u0119dzie funkcjonowa\u0142o wiosn\u0105, latem, jesieni\u0105 i zim\u0105, za rok, za dwa oraz za pi\u0119\u0107 lat, a tak\u017ce po zu\u017cyciu. Z tego powodu musi zawiera\u0107 szereg rozwi\u0105za\u0144 o charakterze po\u015brednim, tymczasowym lub awaryjnym \u2013 jak na przyk\u0142ad nasadzenia maskuj\u0105ce, istniej\u0105ce w okresie oczekiwania na wyro\u015bni\u0119cie pot\u0119\u017cnych drzew, a tak\u017ce zabezpieczenia remontowe. Tylko wtedy plan b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 do porz\u0105dkowania teren\u00f3w otwartych w ka\u017cdym momencie, a nie wy\u0142\u0105cznie n\u0119ci\u0107 atrakcyjn\u0105 koncepcj\u0105 zielonej oazy, na kt\u00f3r\u0105 trzeba czeka\u0107 p\u00f3\u0142 wieku (mieszkaj\u0105c w mi\u0119dzyczasie na klepisku).<\/p>\n\n\n\n

Dokument urbanistyczny powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 ponadto zmienno\u015b\u0107 za\u0142o\u017ce\u0144, wynikaj\u0105c\u0105 z niesta\u0142o\u015bci decyzji inwestorskich czy przyrostu wiedzy o przekszta\u0142canym obszarze, gromadzonej w trakcie realizacji i eksploatacji. W zwi\u0105zku z tym projektantka musi z g\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce zaprezentowana w nim idea jest jedynie punktem orientacyjnym, kt\u00f3ry organizuje dalsz\u0105 prac\u0119 i nadaje jej sens, a nie zapisem tego, co na pewno si\u0119 zi\u015bci. Powinna wi\u0119c przygotowa\u0107 metod\u0119 i narz\u0119dzia rewizji pierwotnych pomys\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142eczny charakter procesu urbanistycznego poci\u0105ga za sob\u0105 konieczno\u015b\u0107 uwzgl\u0119dnienia zaanga\u017cowania u\u017cytkowniczek i u\u017cytkownik\u00f3w. Dla rozbudzenia identyfikacji z przestrzeni\u0105 miejsk\u0105 oraz osiedlow\u0105 kluczowe jest wprowadzenie w planie rozwi\u0105za\u0144 dla nich czytelnych, ale r\u00f3wnie\u017c pozostawienie miejsc, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mogli uzupe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 aktywno\u015bci\u0105, na przyk\u0142ad ogr\u00f3dk\u00f3w przed blokami. <\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy zaplanowa\u0107 to, \u017ce co\u015b pozostanie niezaprojektowane.<\/p>\n\n\n\n

Pe\u0142nia cz\u0142owiecze\u0144stwa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ekologiczna wra\u017cliwo\u015b\u0107 zespo\u0142u, kt\u00f3ry stoi za omawianym opracowaniem, przek\u0142ada si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na zainteresowanie konkretnym cz\u0142owiekiem. Wynika to z przyj\u0119cia perspektywy odmiennej od ergonomicznej, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na abstrakcyjnym wyobra\u017ceniu.<\/p>\n\n\n\n

Halina Skibniewska, Domicella Bo\u017cekowska i Andrzej Gory\u0144ski analizuj\u0105 na podstawie materia\u0142u empirycznego, co na osiedlu mieszkaniowym robi\u0105 pojedyncze osoby i ich grupy. Przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 ich zachowaniom i wchodz\u0105 z nimi w interakcje, \u017ceby dok\u0142adnie pozna\u0107 motywacje, potrzeby i aspiracje. Z tego powodu do swojego warsztatu wprowadzaj\u0105 szereg narz\u0119dzi badawczych jak: obserwacja, tropienie \u015blad\u00f3w (na przyk\u0142ad przedept\u00f3w), ale te\u017c wywiady. Wasz\u0105 uwag\u0119 chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 przede wszystkim na ankiet\u0119 wizualn\u0105 dotycz\u0105c\u0105 preferencji dzieci w zakresie ukszta\u0142towania placu zabaw (fragment zamieszczam powy\u017cej).<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki temu zauwa\u017caj\u0105, \u017ce ludzie s\u0105 r\u00f3\u017cni, czego mo\u017cna nie odkry\u0107 przez pi\u0119\u0107 lat studi\u00f3w projektowych i w og\u00f3le w ca\u0142y swoim \u017cyciu zawodowym. Inaczej z przestrzeni korzysta cz\u0142owiek m\u0142odszy i starszy, odmiennie samotny i przebywaj\u0105cy w\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bniczek i r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, s\u0105siadek i s\u0105siad\u00f3w lub najbli\u017cszych krewnych. To oczywi\u015bcie przek\u0142ada si\u0119 na zr\u00f3\u017cnicowane wymagania w zakresie aran\u017cacji teren\u00f3w otwartych i ich wyposa\u017cenia. Prowadzi r\u00f3wnie\u017c do upodmiotowienia dzieci jako wa\u017cnych partner\u00f3w urbanistki w trakcie jej pracy.<\/p>\n\n\n\n

Autorki i autor rozprawy dostrzegaj\u0105 ponadto, \u017ce ludzkie cia\u0142o wyposa\u017cone jest w r\u00f3\u017cne zmys\u0142y, wi\u0119c w\u0142a\u015bciwe stymulowanie ka\u017cdego z nich stanowi zadanie urbanistyczne. Projektantka odpowiedzialna jest mi\u0119dzy innymi za rozwi\u0105zanie kwestii izolacji akustycznej, u\u0142atwienie szerokiego rozprzestrzeniania si\u0119 d\u017awi\u0119k\u00f3w przyrody, czy regulowanie roznoszenia si\u0119 zapach\u00f3w poprzez dob\u00f3r szaty ro\u015blinnej. <\/p>\n\n\n\n

Widzimy, \u017ce ten w\u0105tek, zaznaczony tutaj jedynie szkicowo, prowadzi do ufundowania urbanistyki na aisthesis \u2013<\/em> bogatym i r\u00f3\u017cnorodnym do\u015bwiadczeniu estetycznym, kt\u00f3rym zajmuj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni filozofowie. Obiecuj\u0119, \u017ce do tematu wr\u00f3c\u0119, gdy\u017c zas\u0142uguje na pog\u0142\u0119bion\u0105 analiz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Pi\u0119knie zaprojektowane wi\u0119zienie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Opisana powy\u017cej dociekliwo\u015b\u0107 rodzi niestety pokus\u0119 projektowania totalnego, odpowiadaj\u0105cego konkretnym rozwi\u0105zaniem na ka\u017cd\u0105 realn\u0105 lub potencjaln\u0105 ludzk\u0105 potrzeb\u0119. Wybranie tej \u015bcie\u017cki prowadzi nas jednak do koszmaru, o kt\u00f3rym m\u00f3wi Slavoj \u017di\u017eek \u2013 do sytuacji odg\u00f3rnej realizacji wszystkich naszym marze\u0144, nawet tych g\u0142\u0119boko ukrytych.<\/p>\n\n\n\n

Wskazanej pokusie \u2013 wbrew koncepcji otwartego projektu urbanistycznego \u2013 ulegaj\u0105 tak\u017ce bohaterki i bohater mojego tekstu. Nie s\u0105 w stanie ukry\u0107 ch\u0119ci kontrolowania rozwoju przestrzeni miejskiej, dlatego w wielu miejscach publikacji umieszczaj\u0105 k\u0105\u015bliwe uwagi o \u201eprzypadkowych\u201d rozwi\u0105zaniach autorstwa os\u00f3b j\u0105 u\u017cytkuj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

Dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce urbanistka powinna ucieka\u0107 przed przypadkiem. Musi przeciwdzia\u0142a\u0107 \u201eprzypadkowemu\u201d rozmieszczeniu szyld\u00f3w na elewacjach budynk\u00f3w handlowych, \u201eprzypadkowej\u201d lokalizacji rze\u017ab na osiedlowych podw\u00f3rkach, \u201eprzypadkowemu\u201d monta\u017cowi ekspozytor\u00f3w dla informacji s\u0105siedzkich, a nawet \u201eprzypadkowemu\u201d komponowaniu ogrodze\u0144 ogr\u00f3dk\u00f3w przy blokach oraz \u201eprzypadkowemu\u201d instalowaniu \u201eprzypadkowych\u201d budek dla ptak\u00f3w czy ozd\u00f3b w ich obr\u0119bie. Dlaczego? <\/p>\n\n\n\n

Projektantka jest zobowi\u0105zana do odci\u015bni\u0119cia swojego pi\u0119tna na ka\u017cdym detalu. Przez to, \u017ce jest zobowi\u0105zana do nadzorowania tworzenia si\u0119 osiedla, nie mo\u017ce ograniczy\u0107 swojej roli do pisania og\u00f3lnego scenariusza zmian i partnerskiego zarz\u0105dzania jego wdro\u017ceniem. Nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107, \u017ce w zaplanowanej przez ni\u0105 strukturze pojawi si\u0119 pomys\u0142 tworzony na zasadzie spontanicznej samoorganizacji.<\/p>\n\n\n\n

Halina Skibniewska i jej zesp\u00f3\u0142 maj\u0105 (prawdopodobnie) \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce formu\u0142uj\u0105c takie s\u0105dy niwecz\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny wysi\u0142ek metodologiczny. \u015awiadcz\u0105 o tym podejmowane kilkukrotnie pr\u00f3by rozwi\u0105zania opisanej sprzeczno\u015bci \u2013 za ka\u017cdym razem prowadz\u0105ce do absurd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pomys\u0142odawczyni i negocjatorka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Przyjrzyjmy si\u0119 odpowiedzi na pytanie o to, co urbanistka ma zrobi\u0107, gdy w przygotowanym przez ni\u0105 planie pojawi\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dy wynikaj\u0105ce z braku czasu na analizy, z\u0142ego okre\u015blenia warunk\u00f3w brzegowych lub jakiegokolwiek innego czynnika.<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 autorski zauwa\u017ca, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 projekt\u00f3w dla teren\u00f3w otwartych robiona jest bez w\u0142a\u015bciwego rozpoznania potrzeb, pospieszenie i schematycznie, co prowadzi do wypacze\u0144 i pomy\u0142ek (brzmi znajomo, prawda?). Sugeruj\u0105, \u017ce w momencie ich stwierdzenia, nale\u017cy w procedurze technicznej wdro\u017cy\u0107 korekty \u2013 jak wtedy, gdy \u015bcie\u017cki zostan\u0105 wydeptane w innych miejscach ni\u017c po\u0142o\u017cono p\u0142yty chodnikowe. \u201eWyobra\u017ania i zdrowy rozs\u0105dek projektanta powinny by\u0107 w rozwi\u0105zaniu tego problemu narz\u0119dziem przydatniejszym ni\u017c nogi mieszka\u0144c\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Aczkolwiek nie w ka\u017cdej sytuacji mo\u017cna tak post\u0105pi\u0107. Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 \u2013 co opisuj\u0105 autorki i autor omawianej ksi\u0105\u017cki \u2013 \u017ce deficyty koncepcji urbanistycznej samodzielnie naprawi\u0105 u\u017cytkownicy i u\u017cytkownicy podw\u00f3rka mi\u0119dzy blokami. Nasz ewentualny entuzjazm dla idei czynu spo\u0142ecznego jest jednak szybko studzony przez wyw\u00f3d o… ma\u0142ej liczbie \u201eludzi o tak wyrobionym smaku i talencie\u201d (\u017ceby zaspokoi\u0107 gusta ekspertek i ekspert\u00f3w). Kube\u0142 zimnej wody pojawia si\u0119 po uprzednim przeciwstawieniu sobie egalitarnej \u201ewra\u017cliwo\u015bci na cechy otoczenia\u201d i elitarnej \u201eumiej\u0119tno\u015bci jego kszta\u0142towania\u201d, kt\u00f3r\u0105 posiadaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie ludzie o odpowiednim wykszta\u0142ceniu i do\u015bwiadczeniu zawodowym.<\/p>\n\n\n\n

Ostatecznie z tego wywodu wy\u0142ania si\u0119 procedura legalizowania odst\u0119pstwa od pierwotnej koncepcji, czyli post\u0119powania, kt\u00f3re pozwala si\u0119 zmierzy\u0107 z nieprzewidzian\u0105 sytuacj\u0105 awaryjn\u0105 w spos\u00f3b zapewniaj\u0105cy kontrol\u0119 urbanistki. Taki zwrot ratuje pomys\u0142 na nadzorowanie wdro\u017cenia projektu i w\u0142a\u015bciwie wzmacnia pozycj\u0119 jej autorki. Jest ona nie tylko odpowiedzialna za napisanie pierwotnego scenariusza, ale r\u00f3wnie\u017c negocjowanie wszystkich korekt.<\/p>\n\n\n\n

Od kontroli do samodyscypliny<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Je\u017celi urbanistka nie b\u0119dzie chcia\u0142a zaprojektowa\u0107 ka\u017cdego metra kwadratowego terenu otwartego, to musi zaprogramowa\u0107 precyzyjny mechanizm uzupe\u0142niania planu zgodnie ze swoim zamys\u0142em. Pami\u0119tamy przecie\u017c, \u017ce jej zadaniem jest ochrona miasta przed przypadkiem rozumianym jako co\u015b, czego nie przewidzia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszym narz\u0119dziem, z kt\u00f3rego mo\u017ce skorzysta\u0107, jest kontrola poprzez regulamin<\/strong>, na przyk\u0142ad zbi\u00f3r zasad odnosz\u0105cych si\u0119 do urz\u0105dzania ogr\u00f3dk\u00f3w lokatorskich przed blokami. Drugim \u2013 kontrola poprzez pomoc<\/strong>, czyli \u201eporady ogrodnika, architekta i specjalisty od majsterkowania\u201d, kt\u00f3re w teorii mo\u017cna odrzuci\u0107. Trzecim, najbardziej subtelnym \u2013 kontrola poprzez wytwarzanie i podsycanie konkurencji<\/strong>, oparta na wsp\u00f3\u0142zawodnictwie w konkursie na naj\u0142adniejsz\u0105 kompozycj\u0119 ogrodnicz\u0105 lub zazdro\u015bci o rozwi\u0105zania wprowadzone przez osob\u0119 odg\u00f3rnie uznan\u0105 za wz\u00f3r dla innych. Stan \u201eidealny\u201d osi\u0105gamy wi\u0119c \u015brodkami totalitarnymi: urbanistka nie musi dyscyplinowa\u0107 ludzi, poniewa\u017c na ko\u0144cu nadzoruj\u0105 si\u0119 sami.<\/p>\n\n\n\n

Co jednak zrobi\u0107 z osobami, kt\u00f3re pragn\u0105 \u017cy\u0107 na osiedlu i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 jego przestrze\u0144, ale nie chc\u0105 stosowa\u0107 si\u0119 do pisanych lub niepisanych kodeks\u00f3w, korzysta\u0107 z rad, bra\u0107 udzia\u0142u w zawodach s\u0105siedzkich lub na\u015bladowa\u0107 kogokolwiek? Takiego wariantu Halina Skibniewska i jej zesp\u00f3\u0142 nie przewiduj\u0105, poniewa\u017c uznaj\u0105, \u017ce samo wkroczenie na tereny otwarte w mie\u015bcie oznacza akceptacj\u0119 dla odg\u00f3rnych regu\u0142 urbanistycznych, obowi\u0105zuj\u0105cych jako prawo lub umowa spo\u0142eczna. Porz\u0105dku kwestionowa\u0107 nie wolno.<\/p>\n\n\n\n

Czytelno\u015b\u0107 i swojsko\u015b\u0107<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nierozwi\u0105zywalna sprzeczno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy nowatorskim podej\u015bciem do organizacji procesu planowania i konstrukcji planu a potrzeb\u0105 nadzoru estetycznego ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w definicji jednego z poj\u0119\u0107. Jest to \u201eczytelno\u015b\u0107\u201d, termin odnosz\u0105cy si\u0119 do formy przestrzeni miejskiej, przej\u0119ty \u2013 jak deklaruj\u0105 autorki i autor publikacji \u2013 od Kevina Lyncha.<\/p>\n\n\n\n

To nieporozumienie, poniewa\u017c ameryka\u0144ski urbanista s\u0142\u00f3w legibility<\/em>, imageability<\/em> oraz visibility <\/em>u\u017cywa dla uchwycenia cech ka\u017cdego krajobrazu <\/strong>miejskiego, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 ludziom zrozumie\u0107 jego budow\u0119 w trakcie poszukiwania i ustalania po raz pierwszy w\u0142a\u015bciwej drogi oraz ka\u017cdorazowego jej odnajdywania. Dzi\u0119ki temu mo\u017ce urbanistyk\u0119 postawi\u0107 wreszcie na nogach psychologii oraz usystematyzowanej analizy rzeczywistego do\u015bwiadczenia, a nie na g\u0142owie nietrafionych intuicji i racjonalizuj\u0105cych opis\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142onkinie i cz\u0142onek polskiego zespo\u0142u maj\u0105 (chyba) podobne ambicje, ale ostatecznie czytelno\u015b\u0107 odnosz\u0105 wy\u0142\u0105cznie do krajobrazu zaprojektowanego<\/strong>, w kt\u00f3rym liczba podejmowanych przez u\u017cytkowniczki i u\u017cytkownik\u00f3w dzia\u0142a\u0144 zb\u0119dnych czy b\u0142\u0119dnych jest zminimalizowana dzi\u0119ki interwencji urbanistki. Tylko dzi\u0119ki niej chaotyczny labirynt przyrody zamienia si\u0119 w przemy\u015blany uk\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, kategori\u0119 czytelno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105 nierozerwalnie ze swojsko\u015bci\u0105 wskazuj\u0105c\u0105 na tak\u0105 organizacj\u0119 przestrzeni, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce korzystaj\u0105cy z niej ludzie identyfikuj\u0105 si\u0119 z jej kszta\u0142tem. Z tych dw\u00f3ch za\u0142o\u017ce\u0144 wyci\u0105gaj\u0105 dyskusyjny wniosek, \u017ce cz\u0142owiek mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 dobrze i uto\u017csamia\u0107 jedynie z takim otoczeniem, kt\u00f3rego zagospodarowanie i funkcjonowanie zosta\u0142o wcze\u015bniej zaprogramowane przez ekspertk\u0119. To twierdzenie jest ra\u017c\u0105co nieprawdziwe. Ka\u017cdy z nas mo\u017ce przecie\u017c wskaza\u0107 wiele miejsc uporz\u0105dkowanych samodzielnie przez mieszkanki oraz mieszka\u0144c\u00f3w i to w\u0142a\u015bnie z tego powodu uznawanych przez nich za \u201eswoje\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Halina Skibniewska i jej zesp\u00f3\u0142 padaj\u0105 ofiar\u0105 dogmatu, kt\u00f3ry w pe\u0142ni wyp\u0142ywa na wierzch w rozdziale o projektowaniu informacji wizualnej na osiedlu. (S\u0142usznie) uznaj\u0105 t\u0119 problematyk\u0119 za wa\u017cne zadanie urbanistyczne, jednak po serii uwag technicznych przechodz\u0105 do zaskakuj\u0105cych rozwa\u017ca\u0144 og\u00f3lnych. Zastanawiaj\u0105 si\u0119 nad tym, jak to si\u0119 dzieje, \u017ce r\u00f3\u017cne rzeczy nie tylko budz\u0105 w nas satysfakcj\u0119 estetyczn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c przekazuj\u0105 nam znaczenie o swojej funkcji praktycznej. Zn\u00f3w id\u0105 na skr\u00f3ty, poniewa\u017c oznajmiaj\u0105, \u017ce przes\u0105dza o tym fakt nadania im kszta\u0142tu przez projektantk\u0119. Bezb\u0142\u0119dn\u0105 odpowiednio\u015b\u0107 formy do funkcji, kt\u00f3ra by\u0142a obsesji modernizmu, to wynik jej wysi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n

Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce w takim sposobie my\u015blenia kryje si\u0119 upraszczaj\u0105ca wizja antropologiczna, sprzeczna z deklarowan\u0105 pr\u00f3b\u0105 szerokiego uj\u0119cia aktywno\u015bci cz\u0142owieka w mie\u015bcie i na osiedlu. Umieszczanie w ogr\u00f3dkach w\u0142asnor\u0119cznie wykonanych ozd\u00f3b jest w\u0142a\u015bnie najlepszym przyk\u0142adem realizacji potrzeby identyfikacji z w\u0142asnym otoczeniem. Funkcja dekoracyjna \u2013 w zale\u017cno\u015bci od perspektywy: zdobienia lub szpecenia terenu \u2013 \u0142\u0105czy si\u0119 z funkcj\u0105 praktyczn\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na oswajaniu obcego \u015brodowiska. <\/p>\n\n\n\n

Trzeba jednak odseparowa\u0107 ciekawo\u015b\u0107 naukow\u0105 od przes\u0105d\u00f3w estetycznych, \u017ceby to dostrzec. Nie wiem, dlaczego nie robi tego Halina Skibniewska, kt\u00f3ra w eseju wprowadzaj\u0105cym do analizowanego traktatu pokazuje, jak dziwnym pomys\u0142em jest powszechne eksponowanie w budynkach surowego betonu, uwielbianego przez architektki i architekt\u00f3w, ale nieakceptowanego przez mieszkanki i mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kapitulacja na wojnie z \u0142ab\u0119dziami z opon<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Moim zdaniem prowadzenie wojny o to, \u017ceby wygl\u0105d osiedla satysfakcjonowa\u0142 grono eksperckie, jest niepotrzebne i szkodliwe. Konsekwencje kwestionowania inicjatyw oddolnych lub ich pacyfikowania poprzez wytwarzanie konkurencji mi\u0119dzy lud\u017ami z wykszta\u0142conym gustem i osobami, kt\u00f3re s\u0105 go (pono\u0107) pozbawione, s\u0105 dla mnie trudne do przyj\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi pod\u0105\u017cymy \u015bladami autorek i autora publikacji o terenach otwartych, to odbierzemy cz\u0142owiekowi mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywania na swoje \u015brodowisko, a przestrzeni osiedlowej \u2013 wbrew temu, co twierdz\u0105 \u2013 swojsko\u015b\u0107. Urbanistyk\u0119 odetniemy od jej \u017ar\u00f3de\u0142 w codziennym do\u015bwiadczeniu os\u00f3b u\u017cytkuj\u0105cych miasto, i zakorzenimy wy\u0142\u0105cznie w zawi\u0142ych rozwa\u017caniach. Ostatecznie pogr\u0105\u017cymy j\u0105 jednak w chaosie spraw zupe\u0142nie nieistotnych.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi poddamy si\u0119 obsesji totalnego kontrolowania zagospodarowania i funkcjonowania przestrzeni, to zablokujemy rozwi\u0105zywanie rozleg\u0142ych problem\u00f3w miejskich. Skupienie si\u0119 na opracowaniu detali jest potrzebne do tego, by wznie\u015b\u0107 \u201epomnik trwalszy ni\u017c ze spi\u017cu, strzelaj\u0105cy nad ogrom kr\u00f3lewskich piramid\u201d, ale ju\u017c niekoniecznie do tworzenia \u015brodowiska mieszkalnego o \u015brednim standardzie, ale za to du\u017cej powierzchni.<\/p>\n\n\n\n

Halina Skibniewska, Domicella Bo\u017cekowska i Andrzej Gory\u0144ski sami podpowiadaj\u0105, w jaki spos\u00f3b mo\u017cemy obroni\u0107 si\u0119 przed ich w\u0142asnymi atakami. Wystarczy przyj\u0105\u0107 koncepcj\u0119 procesualnego planowania oraz zmiennego w czasie i otwartego projektu urbanistycznego, zawieraj\u0105cego miejsca zdefiniowane i pozostawione do spo\u0142ecznego przekszta\u0142cenia w przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Ide\u0119 mo\u017cemy oczywi\u015bcie rozwin\u0105\u0107. W ten spos\u00f3b skonstruujemy urbanistyk\u0119 rozumian\u0105 jako rozwi\u0105zywanie tylko tych kwestii przestrzennych, kt\u00f3rych omini\u0119cie prowadzi\u0142oby ostatecznie do pog\u0142\u0119biania chaosu i oczywistych konflikt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nie znaczy to bynajmniej, \u017ce musimy porzuci\u0107 rozstrzyganie szczeg\u00f3\u0142owych pomys\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z terenami otwartymi. Wr\u0119cz przeciwnie: mo\u017cemy zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119, ale nie poprzez pouczanie czy kontrolowanie mieszkanek i mieszka\u0144c\u00f3w z poziomu og\u00f3lnej koncepcji. Je\u017celi chcemy do nich do\u0142\u0105czy\u0107, to po prostu przyst\u0105pmy do negocjacji, spor\u00f3w lub k\u0142\u00f3tni w ramach horyzontalnego uk\u0142adu si\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Prywatnie: wol\u0119 mie\u0107 przed oknem \u0142ab\u0119dzie z opon ni\u017c \u017cy\u0107 w pi\u0119knym modernistycznym wi\u0119zieniu, w kt\u00f3rym pa\u0142ka dobrego gustu przypomina o istnieniu odg\u00f3rnych regu\u0142 dotycz\u0105cych zagospodarowania i funkcjonowania przestrzeni publicznej.<\/p>\n\n\n\n

Zawodowo: potrzebuj\u0119 metody, kt\u00f3ra pomo\u017ce projektowa\u0107 szybciej i lepiej dzi\u0119ki zapisanym w niej mechanizmom rozr\u00f3\u017cnienia rzeczy, kt\u00f3re powinny i nie musz\u0105 podlega\u0107 regulacjom \u2013 bez szkody dla przestrzeni i mieszkaj\u0105cych w niej ludzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wydana ponad 40 lat temu ksi\u0105\u017cka pod tytu\u0142em Tereny otwarte w miejskim \u015brodowisku mieszkalnym jest publikacj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105. W trakcie pobie\u017cnej lektury zachwyca\u0142em si\u0119 ekologicznym przewrotem w my\u015bleniu urbanistycznym, kt\u00f3rego dokonuj\u0105 autorki i autor: Halina Skibniewska oraz Domicella Bo\u017cekowska i Andrzej Gory\u0144ski. Zesp\u00f3\u0142 w odkrywczy spos\u00f3b spogl\u0105da na miasto oraz na osiedle \u2013 jak na dynamiczny … <\/p>\n

Czytaj dalej LEKTURY | WOJNA Z \u0141AB\u0118DZIAMI Z OPON \u2013 HALINA SKIBNIEWSKA<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=222"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":293,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222\/revisions\/293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}