{"id":292,"date":"2020-05-25T06:45:20","date_gmt":"2020-05-25T06:45:20","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=292"},"modified":"2020-05-25T09:02:01","modified_gmt":"2020-05-25T09:02:01","slug":"lektury-proba-zbudowania-miasta-poza-polityka-jane-jacobs","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/05\/25\/lektury-proba-zbudowania-miasta-poza-polityka-jane-jacobs\/","title":{"rendered":"LEKTURY | PR\u00d3BA ZBUDOWANIA MIASTA POZA POLITYK\u0104 \u2013 JANE JACOBS"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W 2017 roku portal urbanistyczny Planetizen na drodze internetowego g\u0142osowania czytelnik\u00f3w stworzy\u0142 list\u0119 100 najbardziej wp\u0142ywowych w historii \u015bwiata ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 urbanistyk\u0105. Na czele rankingu znalaz\u0142a si\u0119 Jane Jacobs, a jej dzie\u0142o \u015amier\u0107 i \u017cycie wielkich miast Ameryki <\/em>przez ten sam magazyn zosta\u0142o uznane za jedn\u0105 z 20 najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek urbanistycznych wszechczas\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Antropolo\u017cka miasta Katrina Johnston-Zimmerman w tek\u015bcie o znamiennym tytule Planowanie przestrzenne ma problem z seksizmem<\/em> zauwa\u017cy\u0142a jednak, \u017ce w pierwszym zestawieniu by\u0142o tylko 15 kobiet. Stanowi\u0142y one zdecydowan\u0105 mniejszo\u015b\u0107 wszystkich branych pod uwag\u0119 os\u00f3b, a ponadto jedynie 3 mia\u0142y kolor sk\u00f3ry inny ni\u017c bia\u0142y. Na drugiej li\u015bcie znalaz\u0142y si\u0119 tylko 2 publikacje, kt\u00f3re nie zosta\u0142y napisane przez m\u0119\u017cczyzn. <\/p>\n\n\n\n

Na tle tych statystyk Katrina Johnston-Zimmerman postawi\u0142a pytanie o to, czym jest lub mog\u0142oby by\u0107 \u201efeministyczne miasto\u201d i jaka jest specyfika urbanistyki uprawianej przez kobiety.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Ucieczka od wielkich plan\u00f3w<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Umieszczenie rozwa\u017ca\u0144 autorki Wielkich ma\u0142ych plan\u00f3w<\/em> w tym kontek\u015bcie pokazuje aktualno\u015b\u0107 jej my\u015blenia oraz wydobywa jego unikaln\u0105, radykaln\u0105 i awangardow\u0105 na tle swojego czasu warto\u015b\u0107. Sama Jane Jacobs pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 ponadto metafor\u0105 kobiecego i m\u0119skiego wyobra\u017cenia o rozwoju urbanistycznym w polemice z deweloperem Jamesem Rouse na Konferencji Wielkich Miast w Bostonie w 1980 r. <\/p>\n\n\n\n

Ameryka\u0144ski przedsi\u0119biorca w swoim wyst\u0105pieniu na temat przysz\u0142o\u015bci planowania powr\u00f3ci\u0142 do apelu architekta Daniela Burnhama: \u201enie r\u00f3bcie ma\u0142ych plan\u00f3w, poniewa\u017c pozbawione s\u0105 magii, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce ludzkie [man\u2019s<\/em>] serca bij\u0105 szybciej\u201d. Jane Jacobs ripostowa\u0142a: \u201e\u015bmieszne, wielkie plany nigdy nie przyspiesza\u0142y rytmu bicia kobiecego serca; kobiety zawsze by\u0142y sk\u0142onne rozwa\u017ca\u0107 ma\u0142e plany\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Jej wypowied\u017a zamyka\u0142a w sobie do\u015bwiadczenia z kilkudziesi\u0119cioletniej walki, kt\u00f3r\u0105 podj\u0119\u0142a przeciw tworzeniu urbanistyki w spos\u00f3b odg\u00f3rny, techniczny i scentralizowany \u2013 oparty na forsowaniu jednej wizji oraz realizowaniu wielkich inwestycji infrastrukturalnych oraz architektonicznych. Autorka Wielkich ma\u0142ych plan\u00f3w <\/em>dzia\u0142a\u0142a w imi\u0119 ochrony samoorganizuj\u0105cych si\u0119 wsp\u00f3lnot s\u0105siedzkich, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 do w\u0142asnych cel\u00f3w przestrze\u0144 ulic miejskich. <\/p>\n\n\n\n

U podstaw wysi\u0142k\u00f3w Jane Jacobs leg\u0142a jej wizja miasta jako zasobu zarz\u0105dzanego oddolnie, dobrowolnie i kolektywnie \u2013 z uwzgl\u0119dnieniem wiedzy oraz interes\u00f3w os\u00f3b nale\u017c\u0105cych do r\u00f3\u017cnorodnej spo\u0142eczno\u015bci lokalnej. Ta koncepcja przestrzeni miejskiej mia\u0142a by\u0107 realizowana na ka\u017cdym poziomie: dzielnicowym, miejskim czy metropolitalnym.<\/p>\n\n\n\n

Ucieczka od planowania w og\u00f3le<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Najszersz\u0105 pr\u00f3b\u0119 uporz\u0105dkowania w\u0142asnej wizji planowania, podj\u0119t\u0105 przez Jane Jacobs, znajdziemy w antymodernistycznym i jednocze\u015bnie antyeksperckim eseju pt. \u015ar\u00f3dmie\u015bcie jest dla ludzi<\/em> z 1958 roku. Autorka oddzieli\u0142a w nim urbanistyk\u0119 \u201eok\u201d (boles in the net<\/em>) od urbanistyki \u201enitek\u201d (strands of the net<\/em>). Pierwsza tworzona jest poprzez projektowanie i stawianie pojedynczych budynk\u00f3w, natomiast druga polega na planowaniu rozwoju uk\u0142adu ulicznego, czyli powi\u0105zanych ze sob\u0105 przestrzeni publicznych. <\/p>\n\n\n\n

Jane Jacobs bli\u017csza by\u0142a druga koncepcja i to na ni\u0105 stara\u0142a si\u0119 przekierowa\u0107 nasz\u0105 uwag\u0119. W mojej ocenie za ka\u017cdym razem prowadzi\u0142a nas jednak w inne miejsce, poniewa\u017c skupia si\u0119 na tym, co jednostkowe i partykularne \u2013 na konkretnej ulicy, a nie na jej powi\u0105zaniach.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, dokona\u0142a konserwatywnego zwrotu i zbudowa\u0142a argumentacj\u0119 bli\u017aniaczo podobn\u0105 do rozwa\u017ca\u0144 Friedricha Augusta von Hayeka o wewn\u0119trznej sprzeczno\u015bci idei planowania. Za\u0142o\u017cy\u0142a, \u017ce w odniesieniu do du\u017cego terenu nie da si\u0119 sformu\u0142owa\u0107 dobrej decyzji planistycznej, poniewa\u017c w momencie jej rozwa\u017cania nie mo\u017cna mie\u0107 dost\u0119pu do wszystkich informacji o warunkach brzegowych. Stwierdzi\u0142a wi\u0119c, \u017ce lepiej jest negocjowa\u0107 \u201ema\u0142e plany\u201d w ramach dobros\u0105siedzkich stosunk\u00f3w \u2013 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do wiedzy lokalnej i opiera\u0107 na mechanizmach partycypacyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b oczywi\u015bcie mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o podwa\u017cenie tego wywodu i wskaza\u0107, \u017ce koncepcja Jane Jacobs si\u0119 zdezaktualizowa\u0142a. Rozw\u00f3j system\u00f3w informacji przestrzennej pozwala wszak spojrze\u0107 na miasta jako ca\u0142o\u015b\u0107 i modelowa\u0107 ich rozw\u00f3j. Wci\u0105\u017c jednak koszty wdro\u017cenia tych technologii s\u0105 niewsp\u00f3\u0142miernie wysokie w stosunku do p\u0142yn\u0105cych z nich korzy\u015bci, a to, czego dostarczaj\u0105, jest tylko pewnym konstruktem \u2013 symulacj\u0105 ludzkich zachowa\u0144. Bez wiedzy na temat motywacji rzeczywistych os\u00f3b do podejmowania aktywno\u015bci w konkretnej przestrzeni, wszelkie modele b\u0119d\u0105 bezu\u017cyteczne w planowaniu.<\/p>\n\n\n\n

Ucieczka od polityki<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W mojej ocenie eseje zebrane w tomie Wielkie ma\u0142e plany<\/em> koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch poj\u0119\u0107: w\u0105tpienia i kwestionowania. Pierwsze odnosi si\u0119 do emocji<\/strong> zwi\u0105zanej z zachwianiem lub wr\u0119cz utrat\u0105 wiary w wyja\u015bniaj\u0105c\u0105 i sprawcz\u0105 moc r\u00f3\u017cnych kompleksowych projekt\u00f3w polityczno-urbanistycznych, takich jak deweloperski modernizm Roberta Mosesa. Drugi termin dotyczy dzia\u0142ania <\/strong>na rzecz podwa\u017cenia tej mocy poprzez r\u00f3\u017cne formy niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego jak organizowanie protestacyjnych kampanii spo\u0142ecznych czy polemizowanie pi\u00f3rem.<\/p>\n\n\n\n

Sceptyczna postawa Jane Jacobs i jej atencja dla spontanicznych form \u017cycia miejskiego nie dostarczaj\u0105 jednak ani pozytywnej koncepcji w\u0142adzy publicznej w mie\u015bcie, ani odpowiedzi na pytanie o sens, spos\u00f3b i zakres jej stosowania. Generuj\u0105 natomiast \u2013 oczywiste lub dyskusyjne \u2013 tezy o potrzebie ochrony jednostki przed ekspansj\u0105 tej w\u0142adzy, a tak\u017ce przekonania o mo\u017cliwo\u015bci i konieczno\u015bci rozstrzygania o sprawach wsp\u00f3lnych wy\u0142\u0105cznie przez bezpo\u015brednie negocjowanie pomi\u0119dzy pojedynczymi osobami. Tak, jakby miasto by\u0142o federacj\u0105 dzielnic, a s\u0105siedzka dyskusja przed klatk\u0105 prowadzi\u0142a do rozwi\u0105zania problem\u00f3w strukturalnych. To wyobra\u017cenie oparte na instytucjach komunitaria\u0144skich jest antyurbanistyczne, b\u0142\u0119dne i w d\u0142u\u017cszej perspektywie szkodliwe.<\/p>\n\n\n\n

Uprzednia wobec polityki konfliktowa polityczno\u015b\u0107 wyparowuje ze \u015bwiata Jane Jacobs. Dzia\u0142ania oddolne i nieformalne zyskuj\u0105 (bezpodstawnie) wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 i staj\u0105 si\u0119 fundamentem wszelkiej aktywno\u015bci. Moim zdaniem generowane na tej bazie inicjatywy znajduj\u0105 si\u0119 jednak dok\u0142adnie na tym samym poziomie, co projekty tworzone odg\u00f3rnie oraz systemowo, i dlatego \u2013 tak jak one \u2013 zg\u0142aszaj\u0105 swoje roszczenie do uniwersalno\u015bci. Przeciwstawianie ma\u0142ych plan\u00f3w wielkim jest wi\u0119c zabiegiem retorycznym, kt\u00f3ry trzeba szybko wyeliminowa\u0107 z urbanistyki, je\u017celi chcemy dalej spiera\u0107 si\u0119 o wizj\u0119 miasta i uprawia\u0107 polityk\u0119 miejsk\u0105.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Poza strategi\u0105 ucieczkow\u0105<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Bezrefleksyjne i ortodoksyjne korzystanie z idei Jane Jacobs mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce ta wa\u017cna krytyka zcentralizowanego planowania stanie si\u0119 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 karykatur\u0105, kt\u00f3ra pozbawia nas si\u0142y politycznej.<\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z tym u\u017cyjmy rozwi\u0105za\u0144 autorki Wielkich ma\u0142ych plan\u00f3w<\/em> do rozstrzygni\u0119cia wywo\u0142anej przez ni\u0105 sprzeczno\u015bci. Zacznijmy w\u0105tpi\u0107 w jej koncepcje i zakwestionujmy jej pomys\u0142y. Ksi\u0105\u017ck\u0119 dok\u0142adnie przeczytajmy jako odtrutk\u0119 na b\u0142\u0119dy urbanistyki modernistycznej, a potem od\u0142\u00f3\u017cmy na p\u00f3\u0142k\u0119 i id\u017amy dalej w\u0142asn\u0105 drog\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tekst ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy raz w kwartalniku Herito.<\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2017 roku portal urbanistyczny Planetizen na drodze internetowego g\u0142osowania czytelnik\u00f3w stworzy\u0142 list\u0119 100 najbardziej wp\u0142ywowych w historii \u015bwiata ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 urbanistyk\u0105. Na czele rankingu znalaz\u0142a si\u0119 Jane Jacobs, a jej dzie\u0142o \u015amier\u0107 i \u017cycie wielkich miast Ameryki przez ten sam magazyn zosta\u0142o uznane za jedn\u0105 z 20 najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek urbanistycznych wszechczas\u00f3w. Antropolo\u017cka miasta … <\/p>\n

Czytaj dalej LEKTURY | PR\u00d3BA ZBUDOWANIA MIASTA POZA POLITYK\u0104 \u2013 JANE JACOBS<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/292"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=292"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/292\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":301,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/292\/revisions\/301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}