{"id":304,"date":"2020-06-03T16:21:44","date_gmt":"2020-06-03T16:21:44","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=304"},"modified":"2020-06-04T06:28:37","modified_gmt":"2020-06-04T06:28:37","slug":"jak-przejac-kontrole-nad-swiatem-zaczynajac-od-swojego-miasta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/06\/03\/jak-przejac-kontrole-nad-swiatem-zaczynajac-od-swojego-miasta\/","title":{"rendered":"JAK PRZEJ\u0104\u0106 KONTROL\u0118 NAD \u015aWIATEM, ZACZYNAJ\u0104C OD SWOJEGO MIASTA?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W najnowszym numerze miesi\u0119cznika Architektura<\/em> (6\/2020\/309) znajdziemy kilka tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych budynkowi mieszkalnemu Baildomb, kt\u00f3ry powsta\u0142 przy ulicy Z\u0142otej w Katowicach. Pot\u0119\u017cny apartamentowiec pojawi\u0142 si\u0119 w wykszta\u0142conej pomi\u0119dzy hut\u0105 i kopalni\u0105 dzielnicy D\u0105b, pomi\u0119dzy przemieszan\u0105 zabudow\u0105 jedno- i wielorodzinn\u0105, stadionem pi\u0142karskim GKS Katowice oraz parkingiem weso\u0142ego miasteczka.<\/p>\n\n\n\n

Przywo\u0142any obiekt sta\u0142 si\u0119 dla mnie symbolem ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych z pandemi\u0105 COVID-19. Dos\u0142ownie, gdy\u017c mija\u0142em go w trakcie codziennych w\u0119dr\u00f3wek po mie\u015bcie, ale tak\u017ce metaforycznie, poniewa\u017c komunikowa\u0142 pot\u0119g\u0119 izolacji jego lokatorek i lokator\u00f3w od s\u0105siadek i s\u0105siad\u00f3w oraz anonimowych ludzi na ulicy. Za ka\u017cdym razem jawi\u0142 mi si\u0119 jako twierdza sanitarna.<\/p>\n\n\n\n

Czy Baildomb jest manifestem?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W eseju pod tytu\u0142em \u201eDwie deklaracje\u201d Filip Springer rozwija polemik\u0119 z manifestami Roberta Koniecznego, kt\u00f3ry zaprojektowa\u0142 ten gmach: pierwszy dotyczy intencji tworzenia za pomoc\u0105 architektury miasta r\u00f3\u017cnorodnego pod wzgl\u0119dem spo\u0142ecznym, a drugi \u2013 wa\u017cnej roli dyscypliny w stawianiu pyta\u0144 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 i sensowno\u015b\u0107 kreowania tego miksu. W ripo\u015bcie pojawia si\u0119 spostrze\u017cenie, \u017ce zadaniem architekta jest udzielanie odpowiedzi, a nie formu\u0142owanie kwestii spornych czy w\u0105tpliwych (przywilej artysty konceptualnego). W mojej ocenie rzecz jest jednak bardziej skomplikowana.<\/p>\n\n\n\n

Architekt \u2013 odwo\u0142ajmy si\u0119 do termin\u00f3w z heglowskiej Fenomenologii ducha<\/em> \u2013 nie jest panem, lecz niewolnikiem, kt\u00f3ry reaguje na problemy zakre\u015blone przez inwestorki lub inwestor\u00f3w. W tradycyjnym cyklu budowania nie przys\u0142uguje mu \u017cadne prawo do samodzielnego definiowania kluczowych zagadnie\u0144 lub kwestionowania zleconych zada\u0144. Jego pracy sens nadaj\u0105 wszak inne osoby, a nie on sam.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie architektura mo\u017ce bada\u0107 swoje granice i przekracza\u0107 horyzont, co jasno pokaza\u0142 Justin McGuirk w ksi\u0105\u017cce Radykalne miasta<\/em>. Dzieje si\u0119 to wtedy, gdy projektantki i projektanci jednocze\u015bnie inwestuj\u0105 i fizycznie realizuj\u0105 swoje pomys\u0142y, staj\u0105 si\u0119 aktywistkami i aktywistami, wspieraj\u0105 ruchy polityczne lub startuj\u0105 w wyborach i przejmuj\u0105 w\u0142adz\u0119 w mie\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Problem polega jednak na tym, \u017ce realizacja Baildomb jest przyk\u0142adem zupe\u0142nie standardowego procesu o ciekawych efektach formalnych. Okre\u015blenie przypisane do tego budynku przez redakcj\u0119 \u2013 \u201epunkrockowy utw\u00f3r wykrzyczany prosto w twarz\u201d \u2013 odnosi si\u0119 zatem do poruszaj\u0105cego koncertu na komercyjnym festiwalu, kt\u00f3ry przedstawiany jest jako alternatywny, \u017ceby \u0142atwiej sprzeda\u0107 drogie bilety osobom chc\u0105cym w bezpiecznych warunkach \u201ezaszale\u0107\u201d. Bez ryzyka, kt\u00f3re wi\u0105\u017ce si\u0119 z wyj\u015bciem poza kanon.<\/p>\n\n\n\n

Co wykrzykuje Baildomb?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Dyskusja o tym gmachu jako nim samym prowadzi ostatecznie do przecenienia jego znaczenia. Staje si\u0119 on niezrozumia\u0142ym fetyszem, kt\u00f3ry mo\u017cna podziwia\u0107, a potem \u201edorabia\u0107 ideologi\u0119\u201d do swojego zachwytu i pisa\u0107 pogmatwane sprawozdanie z w\u0142asnej ekstazy. Takie post\u0119powanie jest albo naiwne, albo cyniczne. Naiwne, kiedy nasze do\u015bwiadczenie kontaktu z dzie\u0142em wyczerpuje si\u0119 w doznaniach zmys\u0142owych i nie towarzyszy mu \u017cadna refleksja, a przez to i szerszy sens kulturowy. Cyniczne, gdy teoria architektury i urbanistyki zamienia si\u0119 w marketing.<\/p>\n\n\n\n

Co jest wi\u0119c tre\u015bci\u0105 tego \u201epunkrockowego utworu”, kt\u00f3rego s\u0142uchamy w trakcie spacerowania po dzielnicy D\u0105b? Zasadnicze pytania i odpowiedzi padaj\u0105 na etapie planowania przestrzennego, kiedy wsp\u00f3lnota samorz\u0105dowa konstruuje opowie\u015b\u0107 o swojej w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci. Tam wi\u0119c powinni\u015bmy szuka\u0107 rozwi\u0105zania zagadki, a nie w rozwa\u017caniach o bryle i zagospodarowaniu dzia\u0142ki lub ezoterycznych opisach aktu tw\u00f3rczego.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi losy rzeczonej realizacji s\u0105 tekstem piosenki, to po\u015bwi\u0119cona jest ona mieszkankom i mieszka\u0144com Katowic, kt\u00f3rzy utracili kontrol\u0119 nad swoim w\u0142asnym miastem, gdy\u017c r\u0119kami w\u0142adz lokalnych pozwolili na to, by to inwestor zada\u0142 pytanie, a architekt na nie odpowiedzia\u0142. Mo\u017ce by\u0107 to te\u017c ballada o (niemo\u017cliwej do osi\u0105gni\u0119cia) izolacji lub wr\u0119cz ucieczce od chaotycznego otoczenia spo\u0142ecznego, w kt\u00f3rym musimy funkcjonowa\u0107, je\u017celi decydujemy si\u0119 na \u017cycie w mie\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Czy ta piosenka to hit sezonu?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Dla jasno\u015bci: nie kwestionuj\u0119 mistrzostwa ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 bohaterami tego tekstu. Bardzo szanuj\u0119 prac\u0119 Roberta Koniecznego i Filipa Springera, szukam jednak prawdy og\u00f3lnej w fakcie powstania apartamentowca wygrodzonego murem z pokopalnianego i pohutniczego otoczenia. Taka praca krytyczna jest nam potrzebna w\u0142a\u015bnie teraz.<\/p>\n\n\n\n

Jest wa\u017cna lokalnie, poniewa\u017c podobnie stanie si\u0119 zapewne w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Strefy Kultury, dla kt\u00f3rej Rada Miasta ustanowi\u0142a plan miejscowy oparty na zadziwiaj\u0105cej zasadzie braku regu\u0142. Uchwa\u0142a, cho\u0107 odnosi si\u0119 do przysz\u0142ego centrum metropolii \u015bl\u0105sko-d\u0105browskiej, jest bardzo lakoniczna. \u015awiadczy o tym na przyk\u0142ad nast\u0119puj\u0105cy fragment uzasadnienia do odrzucenia uwag z konsultacji: \u201eprzyj\u0119te za\u0142o\u017cenia projektowe wyznaczaj\u0105 du\u017ce pola inwestycyjne, w kt\u00f3rych istnieje du\u017ca swoboda kszta\u0142towania form zabudowy\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Osoby w\u0142adaj\u0105ce poszczeg\u00f3lnymi nieruchomo\u015bciami oraz firmy deweloperskie samodzielnie rozstrzygn\u0105 r\u00f3wnie\u017c kwestie urbanistyczne. Dokument nie odzwierciedla \u017cadnego scenariusza rozwoju i nie odnosi si\u0119 do tak kluczowych zagadnie\u0144 jak zapotrzebowanie na us\u0142ugi publiczne i ziele\u0144 oraz przestrzenie publiczne wewn\u0105trz teren\u00f3w mieszkalnych. Mo\u017ce si\u0119 wi\u0119c okaza\u0107, \u017ce par\u0119 tysi\u0119cy ludzi b\u0119dzie musia\u0142o codziennie wozi\u0107 autem dzieci do \u017c\u0142obka, przedszkola i szko\u0142y, a tak\u017ce wsiada\u0107 do samochodu w ka\u017cdy weekend, \u017ceby cho\u0107 przez chwil\u0119 odpocz\u0105\u0107 w parku. Po powrocie b\u0119d\u0105 znika\u0107 za p\u0142otem swojego osiedla, odseparowanego od starych blok\u00f3w, kamienic i familok\u00f3w, poniewa\u017c kwestia grodzenia nie podlega regulacjom.<\/p>\n\n\n\n

A mo\u017ce to hymn pokolenia?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Na co\u015b innego um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 27 marca 2003 roku, gdy Sejm przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Uczyni\u0142a ona lokalny samorz\u0105d podmiotem w\u0142adztwa planistycznego, odpowiedzialnym za definiowanie tego, co, gdzie i na jakich zasadach mo\u017ce by\u0107 wzniesione. Zgodnie z przepisami ustrojowymi gmina to nic innego jak terytorium oraz jej mieszkanki i mieszka\u0144cy, wi\u0119c uciekanie od wyzwa\u0144 w zakresie urbanistyki to po prostu zaniechanie zarz\u0105dzania swoim w\u0142asnym zasobem. <\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony, to nie pierwszy raz, kiedy prawo rozchodzi si\u0119 ze zwyczajem. Mo\u017ce wi\u0119c pora na zmian\u0119 jednego lub drugiego? A mo\u017ce powinni\u015bmy si\u0119 nauczy\u0107 tolerowa\u0107 ten stan, gdy\u017c ujawnia on nasz rzeczywisty, a nie deklarowany stosunek do tego, co wsp\u00f3lne. Demokracja przecie\u017c \u2013 ocenia\u0142 Jacek Kuro\u0144 \u2013 gwarantuje, \u017ce nie b\u0119dziemy rz\u0105dzeni lepiej ni\u017c na to zas\u0142u\u017cyli\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

Bezsensowno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 planistycznych, kt\u00f3re oderwa\u0142y si\u0119 od swojej spo\u0142eczno-politycznej podstawy, jest dla jednych irytuj\u0105ca. Poziom alienacji takich proces\u00f3w jest dla innych zabawny, ale \u015bmiej\u0105c si\u0119 z tego dowcipu dziejowego, \u015bmiej\u0105 si\u0119 sami z siebie. Zanim zaczniemy si\u0119 denerwowa\u0107 lub rechota\u0107 przepracujmy wi\u0119c na poziomie globalnym w\u0105tki wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z rozwa\u017ca\u0144 o budynku Baildomb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W najnowszym numerze miesi\u0119cznika Architektura (6\/2020\/309) znajdziemy kilka tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych budynkowi mieszkalnemu Baildomb, kt\u00f3ry powsta\u0142 przy ulicy Z\u0142otej w Katowicach. Pot\u0119\u017cny apartamentowiec pojawi\u0142 si\u0119 w wykszta\u0142conej pomi\u0119dzy hut\u0105 i kopalni\u0105 dzielnicy D\u0105b, pomi\u0119dzy przemieszan\u0105 zabudow\u0105 jedno- i wielorodzinn\u0105, stadionem pi\u0142karskim GKS Katowice oraz parkingiem weso\u0142ego miasteczka. Przywo\u0142any obiekt sta\u0142 si\u0119 dla mnie symbolem ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych … <\/p>\n

Czytaj dalej JAK PRZEJ\u0104\u0106 KONTROL\u0118 NAD \u015aWIATEM, ZACZYNAJ\u0104C OD SWOJEGO MIASTA?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=304"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":327,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304\/revisions\/327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=304"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}