{"id":363,"date":"2020-07-18T07:50:51","date_gmt":"2020-07-18T07:50:51","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=363"},"modified":"2020-07-20T06:41:26","modified_gmt":"2020-07-20T06:41:26","slug":"miasto-werbusow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/07\/18\/miasto-werbusow\/","title":{"rendered":"MIASTO WERBUS\u00d3W"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jeden z numer\u00f3w tygodnika Polityka (22\/2014) po\u015bwi\u0119cony by\u0142 \u015al\u0105skowi, a przede wszystkim \u201epiero\u0144sko gryfnym Katowicom\u201d. W \u015brodku pojawi\u0142 si\u0119 zestaw klisz tak dobrze znanych wszystkim, kt\u00f3rzy tu mieszkaj\u0105, ale nie \u201esom stond\u201d i nie zawsze chc\u0105 by\u0107. Nie s\u0105 one dla mnie i dla wielu innych os\u00f3b oczywiste, jednak ci\u0105gle powracaj\u0105 w debatach o tym miejscu, o jego \u017cyciu politycznym, spo\u0142ecznym i dzia\u0142aj\u0105cych tu instytucjach kultury (np. sp\u00f3r o program wystawy sta\u0142ej w Muzeum \u015al\u0105skim). O co konkretnie chodzi? O przymusow\u0105 germanizacj\u0119 oraz polonizacj\u0119, figur\u0119 Innego, dyskurs to\u017csamo\u015bciowy, utopijne i zachwycaj\u0105ce wyobra\u017cenie o wsp\u00f3lnocie g\u00f3rniczej oraz dystopijne i przera\u017caj\u0105ce o jej rozk\u0142adzie, a tak\u017ce \u201ema\u0142\u0105 ojczyzn\u0119\u201d przeciwstawion\u0105 \u201edu\u017cej ojczy\u017anie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czy musieli\u015bmy otrzyma\u0107 taki w\u0142a\u015bnie zestaw? Polityka chcia\u0142a sportretowa\u0107 Katowice, a namalowa\u0142a wizerunek z profilu, kt\u00f3ry jest skrzywiony, wydestylowany i – niestety – do b\u00f3lu stereotypowy. Bardzo du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia mieszka\u0144c\u00f3w z tego powodu wyparowa\u0142a, w szczeg\u00f3lno\u015bci opowie\u015b\u0107 o mie\u015bcie, do kt\u00f3rego mo\u017cna z dnia na dzie\u0144 przyjecha\u0107, rozpocz\u0105\u0107 od przys\u0142owiowego zera i w miar\u0119 \u0142atwo realizowa\u0107 swoje plany, je\u017celi tylko jest si\u0119 wystarczaj\u0105co upartym, konsekwentnym oraz nastawionym na wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie. Tak przedstawia\u0142 si\u0119 G\u00f3rny \u015al\u0105sk moim rodzicom i w og\u00f3le ca\u0142ej rzeszy werbus\u00f3w – ludziom, kt\u00f3rzy \u015bci\u0105gali tu w poszukiwaniu miejsca dla siebie z ro\u017cnych stron kraju w pierwszych, euforycznych latach dekady Gierka, ale r\u00f3wnie\u017c w okresie p\u00f3\u017aniejszego kryzysu gospodarczego. Przyje\u017cd\u017cali za prac\u0105, kt\u00f3r\u0105 znale\u017ali w\u0142a\u015bnie w \u201esiedlisku nowoczesno\u015bci (…), retorcie kolosalnej\u201d (Stefan \u017beromski) i zasiedlali betonowe szuflady \u2013 jak bloki wielkop\u0142ytowe nazywa\u0142 Karol Habryka, bohater \u201ePaciork\u00f3w jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca\u201d. Z tego powodu nie musieli identyfikowa\u0107 si\u0119 z czymkolwiek, z \u017cadn\u0105 tradycj\u0105 lokaln\u0105, a w\u0142a\u015bciwie konkretnym, wybi\u00f3rczym wyobra\u017ceniem o jej kszta\u0142cie. Nikt ich te\u017c o odst\u0119pstwo od ortodoksji nie m\u00f3g\u0142 oskar\u017cy\u0107. W taki spos\u00f3b odkrywam teraz ten obszar sam dla siebie.<\/p>\n\n\n\n

Wskazany komentarz do artyku\u0142\u00f3w w Polityce spotka\u0142 si\u0119 z wieloma zarzutami. Wytkni\u0119to mi m.in. to, \u017ce patrz\u0119 na Katowice z perspektywy w\u0142asnego, ale jednocze\u015bnie do\u015b\u0107 powszechnego do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re nic nam nie m\u00f3wi o wyj\u0105tkowo\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Teraz chcia\u0142bym na ten argument odpowiedzie\u0107 przywo\u0142uj\u0105c trzy intuicje. <\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze: budowanie i badanie idei miasta nie musi w og\u00f3le odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do rozwa\u017ca\u0144 o regionie, w kt\u00f3rym funkcjonuje, poniewa\u017c r\u00f3\u017cnorodna i niesp\u00f3jna kultura miejska ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105, wewn\u0119trzn\u0105 i wzgl\u0119dnie autonomiczn\u0105 warto\u015b\u0107. Z tego powodu nie mo\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 figur\u0105 pars pro toto<\/em> i powiedzie\u0107, \u017ce esencj\u0105 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska s\u0105 Katowice.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie: nie jeste\u015bmy zobowi\u0105zani do wk\u0142adania element\u00f3w unikatowych w poj\u0119cie to\u017csamo\u015bci. Mo\u017cemy j\u0105 – odmiennie – uzna\u0107 za specyficzne i \u015bwiadome uk\u0142adanie r\u00f3\u017cnych tre\u015bci, kt\u00f3re przywozimy z wielu miejsc. Nie musimy zatem rozmawia\u0107 o tym, co otrzymujemy w spadku i dziedziczymy, ale o tym, co nadaje nam sp\u00f3jno\u015b\u0107 i jest efektem naszej pracy nad sob\u0105 oraz swoim otoczeniem. Zamiast rozwa\u017ca\u0144 o to\u017csamo\u015bci-rzeczy proponuj\u0119 wi\u0119c debat\u0119 o to\u017csamo\u015bci-procesie.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie: brak zakorzenienia nie musi od razu oznacza\u0107 wykorzenienia, jak chcieliby moi krytycy. Bycie werbusem to nie jest stan przypadkowy i przej\u015bciowy, lecz okre\u015blony i pozytywny \u015bwiatopogl\u0105d, kt\u00f3ry domaga si\u0119 uznania. Uzmys\u0142awiam to sobie w trakcie codziennych dzia\u0142a\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c zderzaj\u0105c si\u0119 z \u201etwardymi\u201d i \u201emi\u0119kkimi\u201d narracjami to\u017csamo\u015bciowymi (por. doktorat Zofii Oslislo-Piekarskiej o \u201cnowych \u015al\u0105zakach\u201d i designie<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Od razu zaznaczam przy tym, \u017ce we wszystkich wylistowanych przypadkach \u201enie musi\u201d wcale nie oznacza od razu, \u017ce \u201enie mo\u017ce\u201d. Moim zadaniem jest jednak odnowienie przepi\u0119knego modernistycznego wyobra\u017cenia (i marzenia) o Katowicach jako mie\u015bcie przyjezdnych, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 lub nie chc\u0105 si\u0119 zakorzeni\u0107, ale jednocze\u015bnie wybieraj\u0105 opcj\u0119 pe\u0142nego zaanga\u017cowania w rozw\u00f3j tego miejsca. W mojej opinii to metafora, kt\u00f3ra mo\u017ce nam pom\u00f3c zrozumie\u0107 racjonalno\u015b\u0107 takich decyzji. Pisz\u0105c i m\u00f3wi\u0105c o takich Katowicach b\u0119d\u0119 zatem konsekwentnie u\u017cywa\u0142 poj\u0119cia \u201ew\u0142\u0105czanie si\u0119\u201d, odsy\u0142aj\u0105c do terminu \u201eobywatel plug-in<\/em>\u201d, kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 Krzysztof Nawratek. B\u0119d\u0119 ucieka\u0142 tym samym od s\u0142owa \u201eprzynale\u017cno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3re zawsze zak\u0142ada podporz\u0105dkowanie si\u0119 i \u201emocny\u201d status przestrzeni zamieszkania.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3j werbus werbuje si\u0119 ch\u0119tnie do \u017cycia miejskiego i na nie wp\u0142ywa, nie przynale\u017cy jednak do \u017cadnej zdefiniowanej lub wyobra\u017conej spo\u0142eczno\u015bci g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej. Tym bardziej nie tworzy alternatywnej wsp\u00f3lnoty werbus\u00f3w ze \u015bcis\u0142ymi regu\u0142ami selekcji i ograniczaniami dost\u0119pu. Nie mo\u017ce by\u0107 inaczej, poniewa\u017c nie podziela z innymi niczego ponad wol\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy.<\/p>\n\n\n\n

Ods\u0142aniaj\u0105c karty: nie chc\u0119 nadmiernie przecenia\u0107 \u015brodowiska, w kt\u00f3re jako werbus wchodz\u0119 po przeprowadzce do Katowic. Kontekst, w kt\u00f3rym si\u0119 znalaz\u0142em ma dla mnie oczywi\u015bcie znaczenie i dlatego bior\u0119 go pod uwag\u0119, gdy tutaj dzia\u0142am. Nic jednak ponad to. Uciekam tym samym od postmodernistycznego resentymentu, kt\u00f3ry wik\u0142a si\u0119 w polityczny paradoks jajka – polis<\/em> i kury – jednostki. R\u00f3wnocze\u015bnie unikam liberalnego mitu wyzwolenia si\u0119 z wszelkich ogranicze\u0144 i nieskr\u0119powanej mobilno\u015bci. Przekierowuj\u0119 dyskusj\u0119 o Katowicach z kolein wy\u017c\u0142obionych przez pytanie \u201eco nas ro\u017cni?\u201d na tory pytania \u201eco mo\u017cemy razem zrobi\u0107?\u201d. Niekoniecznie dr\u0105\u017c\u0105c uprzednio, sk\u0105d i kim jeste\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

W tym momencie chcia\u0142bym jeszcze powr\u00f3ci\u0107 do najlepszego \u0107wiczenia intelektualnego, kt\u00f3re pozwala broni\u0107 si\u0119 przed tradycj\u0105 i zdefiniowanymi to\u017csamo\u015bciami – do dok\u0142adnego studiowania historii. W tym kontek\u015bcie budowanie \u015bwiata na poziomie minimum – werbowania, czyli przeprowadzki za prac\u0105 – odwo\u0142uje si\u0119 do pewnie troch\u0119 ju\u017c zapomnianego, ale typowo g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego do\u015bwiadczenia wyjazdu w g\u0142\u0105b Prus w poszukiwaniu wy\u017cszych zarobk\u00f3w. Dzi\u015b nie pami\u0119tamy, \u017ce na pocz\u0105tku XX wieku by\u0142 to najpowa\u017cniejszy problem lokalnych przedsi\u0119biorstw przemys\u0142owych, kt\u00f3re pod wzgl\u0119dem wysoko\u015bci pensji nie by\u0142y w stanie konkurowa\u0107 z kopalniami i hutami w Zag\u0142\u0119biu Ruhry. Nie zwracamy uwagi na to, \u017ce z tej oto otwarto\u015bci na poszukiwanie lepszego miejsca zrodzi\u0142o si\u0119 wiele istotnych tre\u015bci kulturowych jak np. my\u015blenie o lepszym projektowaniu kolonii robotniczych, czy – pisz\u0105c nie ca\u0142kiem powa\u017cnie – jedno z trzech najwa\u017cniejszych g\u00f3rno\u015bl\u0105skich \u015bwi\u0105t, kt\u00f3rych nazwy zaczynaj\u0105 si\u0119 na liter\u0119 \u201cG\u201d – Grosse Pake<\/em>, czyli dzie\u0144 odbioru \u201epaczki z Niemiec\u201d nadanej przez rodzin\u0119 pozostaj\u0105c\u0105 na emigracji.<\/p>\n\n\n\n

Czy takiego werbusa nie okre\u015bla jednak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nijaka \u201eto\u017csamo\u015b\u0107 supermarketu\u201d, kt\u00f3ra tworzy przestrze\u0144 miejsk\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 bez w\u0142a\u015bciwo\u015bci? Czy nie traktuje on Katowic jak jedno z miast, kt\u00f3re le\u017cy na p\u00f3\u0142ce z ro\u017cnymi towarami: dzielnicami, spo\u0142eczno\u015bciami i wydarzeniami? Czy jest osob\u0105, kt\u00f3ra wybiera tylko to, co mu w danej chwili odpowiada? Takim wydumanym zarzutom ostateczny cios zadaje praktyka – bycie werbusem jest \u017ar\u00f3d\u0142em (nie tylko mojego) pe\u0142nego zaanga\u017cowania w sprawy miejsca zamieszkania, gdzie jedynym warunkiem w\u0142\u0105czenia jest zaakceptowanie regu\u0142 lub skuteczno\u015b\u0107 pracy na rzecz ich gruntownej przebudowy.<\/p>\n\n\n\n

Moje miasto to Katowice katowiczan, czyli miejsce ludzi, kt\u00f3rzy \u201ewpinaj\u0105 si\u0119\u201d w jego struktur\u0119, przetwarzaj\u0105 j\u0105 i nadaj\u0105 jej now\u0105 logik\u0119. Miasto, kt\u00f3re tworzy wsp\u00f3lnot\u0119 przez prac\u0119 (r\u00f3wnie\u017c na jego rzecz), a nie jak\u0105kolwiek zadekretowan\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 – etniczn\u0105 lub kulturow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce takie do\u015bwiadczenie urbanistyczne jest uniwersalne, co sugeruje Jaros\u0142aw Zi\u00f3\u0142kowski w felietonie Powojenna migracja mitem za\u0142o\u017cycielskim wsp\u00f3\u0142czesnej Polski<\/em><\/a>?<\/p>\n\n\n\n

Tekst stanowi zredagowan\u0105 wersj\u0119 wpisu, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 w 2015 roku na blogu MIASTOPROJEKT.<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeden z numer\u00f3w tygodnika Polityka (22\/2014) po\u015bwi\u0119cony by\u0142 \u015al\u0105skowi, a przede wszystkim \u201epiero\u0144sko gryfnym Katowicom\u201d. W \u015brodku pojawi\u0142 si\u0119 zestaw klisz tak dobrze znanych wszystkim, kt\u00f3rzy tu mieszkaj\u0105, ale nie \u201esom stond\u201d i nie zawsze chc\u0105 by\u0107. Nie s\u0105 one dla mnie i dla wielu innych os\u00f3b oczywiste, jednak ci\u0105gle powracaj\u0105 w debatach o tym … <\/p>\n

Czytaj dalej MIASTO WERBUS\u00d3W<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=363"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":371,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions\/371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}