{"id":406,"date":"2020-08-22T08:31:45","date_gmt":"2020-08-22T08:31:45","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=406"},"modified":"2020-08-22T08:31:46","modified_gmt":"2020-08-22T08:31:46","slug":"gdy-boimy-sie-polityki-mowimy-o-estetyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/08\/22\/gdy-boimy-sie-polityki-mowimy-o-estetyce\/","title":{"rendered":"GDY BOIMY SI\u0118 POLITYKI, M\u00d3WIMY O ESTETYCE"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Z pozoru proste pytanie o to, czym jest \u201e\u0142ad przestrzenny\u201d, zach\u0119ci\u0142o mnie do ponownej lektury s\u0142owniczka ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. To poj\u0119cie jest zasadniczym terminem dla dzia\u0142alno\u015bci urbanistycznej w Polsce, a jego rola zosta\u0142a podkre\u015blona przez Nar\u00f3d w\u0142a\u015bnie w przywo\u0142anym akcie prawnym. Pojawia si\u0119 tam taka oto – wieloznaczna – definicja: \u201eukszta\u0142towanie przestrzeni, kt\u00f3re tworzy harmonijn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 oraz uwzgl\u0119dnia w uporz\u0105dkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, spo\u0142eczno-gospodarcze, \u015brodowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne\u201d. W kolejnych przepisach znajduj\u0105 si\u0119 nakazy dotycz\u0105ce uwzgl\u0119dnienia w planach rozwojowych obecnego stanu \u0142adu przestrzennego, a tak\u017ce zasad jego ochrony i kszta\u0142towania.<\/p>\n\n\n\n

Co z tego wynika?<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, termin odnosi si\u0119 do \u201eukszta\u0142towania przestrzeni\u201d. Czasownik \u201eukszta\u0142towa\u0107\u201d zwi\u0105zany jest z rzeczownikiem \u201ekszta\u0142t\u201d, czyli spolszczon\u0105 wersj\u0105 niemieckiego \u201eGestalt\u201d. Odsy\u0142a wi\u0119c do przedmiotu czy postaci, kt\u00f3r\u0105 postrzegamy jako ca\u0142o\u015b\u0107 zanim rozr\u00f3\u017cnimy w niej elementy sk\u0142adowe. Nie znaczy to oczywi\u015bcie, \u017ce obserwowana przez nas rzecz jest niezr\u00f3\u017cnicowana wewn\u0119trznie \u2013 akcent jest po prostu po\u0142o\u017cony na uj\u0119cie kompleksowe.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owo \u201ekszta\u0142t\u201d mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 te\u017c do transformacji. M\u00f3wimy wszak o \u201ekszta\u0142towaniu czego\u015b\u201d, \u201enadawaniu kszta\u0142tu\u201d, ale te\u017c o \u201eprzybieraniu kszta\u0142tu\u201d \u2013 procesie, w kt\u00f3rym obiekt bezkszta\u0142tny lub nieodpowiednio ukszta\u0142towany przybiera kszta\u0142t obcy. Zwr\u00f3\u0107my od razu uwag\u0119, \u017ce musi by\u0107 on jako\u015b powi\u0105zany z pierwotnymi cechami przedmiotu (fizycznymi, chemicznymi, symbolicznymi itd.), \u017ceby formowanie gdy\u017c tylko wtedy formowanie zako\u0144czy si\u0119 sukcesem. Nie jest przecie\u017c tak, \u017ce ka\u017cda rzecz mo\u017ce uzyska\u0107 dowolny kszta\u0142t. Musimy j\u0105 najpierw pozna\u0107 w obecnej formie, \u017ceby m\u00f3c j\u0105 skutecznie przeobrazi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie, \u0142ad przestrzenny \u201euwzgl\u0119dnia w uporz\u0105dkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, spo\u0142eczno-gospodarcze, \u015brodowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne\u201d. Czy jest wi\u0119c z nich z\u0142o\u017cony, czy tylko do nich dostosowany?<\/p>\n\n\n\n

Przyj\u0119cie pierwszej interpretacji kierowa\u0142oby nas ku stanowisku konserwatywnemu, kt\u00f3re zak\u0142ada, \u017ce ka\u017cdy z tych element\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego wymaga tylko odpowiedniego rozmieszczenia w obr\u0119bie wi\u0119kszej struktury. \u0141ad przestrzenny sta\u0142by si\u0119 w\u00f3wczas mechaniczn\u0105 pochodn\u0105 \u0142adu funkcjonalnego, spo\u0142ecznego, gospodarczego, \u015brodowiskowego, kulturowego, kompozycyjnego i estetycznego.<\/p>\n\n\n\n

Wyb\u00f3r drugiej \u015bcie\u017cki (\u201eposiadanie czego\u015b na wzgl\u0119dzie\u201d to co\u015b innego ni\u017c wykorzystywanie w pe\u0142ni w swojej pracy) zaprowadzi\u0142by nas w stron\u0119 postawy opartej na wra\u017cliwo\u015bci na otoczenie i wymaga\u0144 w zakresie \u201estosowno\u015bci\u201d. Musieliby\u015bmy si\u0119 w\u00f3wczas odnosi\u0107 do warunk\u00f3w naturalnych lub spo\u0142ecznych zwyczaj\u00f3w, jak chcia\u0142by Witruwiusz, gdy pisze o decor<\/em>, albo szerzej \u2013 wszelkich okoliczno\u015bci, co sugeruj\u0105 sofi\u015bci, gdy u\u017cywaj\u0105 greckiego s\u0142owa prepon<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie, \u0142ad przestrzenny powi\u0105zany jest z \u201eharmonijn\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105\u201d. Mamy wi\u0119c do czynienia z przestrzeni\u0105, a w\u0142a\u015bciwie miejscem, kt\u00f3re odbierane jest jako wyodr\u0119bniony z otoczenia przedmiot o wyj\u0105tkowych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach. Nie chodzi przy tym o zwyk\u0142y porz\u0105dek, czyli relacje pomi\u0119dzy elementami w zbiorze, ale taki, kt\u00f3ry osi\u0105ga stopie\u0144 najwy\u017cszy. Nie w rozumieniu estetycznym, gdy\u017c Nar\u00f3d odr\u00f3\u017cnia \u0142ad przestrzenny od \u201euwarunkowa\u0144 i wymaga\u0144 kompozycyjno-estetycznych\u201d, a przez to do\u015bwiadczenie kontaktu z \u201eharmonijn\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105\u201d od prze\u017cycia estetycznego wyrastaj\u0105cego z dozna\u0144 zmys\u0142owych.<\/p>\n\n\n\n

Nie mo\u017cemy wi\u0119c dokona\u0107 redukcji problemu \u0142adu przestrzennego do kwestii kompozycji urbanistycznej. Harmonii nie zapewnia ani w\u0142a\u015bciwe rozmieszczenie element\u00f3w formy miejskiej wobec siebie (dispositio<\/em> u Witruwiusza) i wobec ca\u0142o\u015bci (ordinatio<\/em>), ani aspekty nieuchwytne, przekraczaj\u0105ce wykalkulowane zasady (symmetria<\/em> i eurytmia<\/em>). Nie polega ona ani na odpowiednich proporcjach (pitagorejczycy), ani na dopasowaniu rozwi\u0105za\u0144 projektowych do w\u0142a\u015bciwo\u015bci percepcyjnych cz\u0142owieka (Demokryt).<\/p>\n\n\n\n

W dalszym rozwijaniu tych kwestii przeszkadza nam domniemanie Narodu, \u017ce ka\u017cde miejsce cechuje si\u0119 jakim\u015b \u0142adem przestrzennym i jego stan powinni\u015bmy uwzgl\u0119dnia\u0107. Z drugiej strony dowiadujemy si\u0119, \u017ce powinni\u015bmy \u0142ad przestrzenny kszta\u0142towa\u0107. Czy naszym zadaniem jest wi\u0119c zamienianie miejsc jako\u015b uporz\u0105dkowanych w \u0142adne?<\/p>\n\n\n\n

Przed wspomnianym kastrowaniem urbanistyki do zagadnie\u0144 estetycznych ochroni nas interpretacja negocjacyjna. M\u00f3wimy wszak, \u017ce \u201edochodzimy z kim\u015b do \u0142adu\u201d, czyli do zgody. W ten spos\u00f3b wybieramy si\u0119 w podr\u00f3\u017c w przesz\u0142o\u015b\u0107, a nasz\u0105 przewodniczk\u0105 staje si\u0119 grecka bogini Harmonia, kt\u00f3ra w staro\u017cytnym Rzymie przemieni\u0142a si\u0119 w Concordi\u0119 patronuj\u0105c\u0105 porz\u0105dkowi w pa\u0144stwie. To ona zwr\u00f3ci\u0142aby nam uwag\u0119 na kwestie polityczne. My natomiast musieliby\u015bmy doda\u0107, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym spo\u0142ecze\u0144stwie demokratycznym chroniony przez ni\u0105 \u0142ad jest procesem osi\u0105gania porozumienia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z pozoru proste pytanie o to, czym jest \u201e\u0142ad przestrzenny\u201d, zach\u0119ci\u0142o mnie do ponownej lektury s\u0142owniczka ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. To poj\u0119cie jest zasadniczym terminem dla dzia\u0142alno\u015bci urbanistycznej w Polsce, a jego rola zosta\u0142a podkre\u015blona przez Nar\u00f3d w\u0142a\u015bnie w przywo\u0142anym akcie prawnym. Pojawia si\u0119 tam taka oto – wieloznaczna – definicja: \u201eukszta\u0142towanie przestrzeni, … <\/p>\n

Czytaj dalej GDY BOIMY SI\u0118 POLITYKI, M\u00d3WIMY O ESTETYCE<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/406"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=406"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":409,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/406\/revisions\/409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}