{"id":559,"date":"2020-12-26T11:30:44","date_gmt":"2020-12-26T11:30:44","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=559"},"modified":"2020-12-28T08:51:37","modified_gmt":"2020-12-28T08:51:37","slug":"lektury-religijne-podstawy-inzynierii-czeslaw-gniewinski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2020\/12\/26\/lektury-religijne-podstawy-inzynierii-czeslaw-gniewinski\/","title":{"rendered":"LEKTURY | RELIGIJNE PODSTAWY IN\u017bYNIERII \u2013 CZES\u0141AW GNIEWI\u0143SKI"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jest rok 1939. Zwi\u0105zek Miast Polskich organizuje \u201eKurs planowania miast\u201d, kt\u00f3ry ma \u201ena celu wszechstronne na\u015bwietlenie wszelkich zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z projektowaniem miast\u201d. Referaty dotycz\u0105ce infrastruktury komunikacyjnej wyg\u0142aszaj\u0105 dwie osoby. Pierwsz\u0105 z nich jest Micha\u0142 Heine, zast\u0119pca kierownika Wydzia\u0142u Dr\u00f3g i Most\u00f3w w sto\u0142ecznym magistracie, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej we\u017amie czynny udzia\u0142 w powstaniu warszawskim i umrze w wyniku obra\u017ce\u0144 wywo\u0142anych osypuj\u0105cymi si\u0119 fragmentami mur\u00f3w jednej z kamienic. Drugim prelegentem jest Czes\u0142aw Gniewi\u0144ski, kt\u00f3ry nast\u0119pnie pokieruje jednym z podinspektorat\u00f3w rejonowych Wojskowej S\u0142u\u017cby Ochrony Powstania, ale w przeciwie\u0144stwie do swojego kolegi prze\u017cyje II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, w gruzach swojego mieszkania odnajdzie odpis wyst\u0105pienia i udost\u0119pni go Komisji Wydawnictw Technicznych przy Polskim Zwi\u0105zku In\u017cynier\u00f3w Budownictwa.<\/p>\n\n\n\n

Jest rok 1946. Instytut Badawczy Budownictwa, po uzyskaniu pozytywnej recenzji przywo\u0142anych rozwa\u017ca\u0144 oraz ich rozszerzeniu i uzupe\u0142nieniu, publikuje ocalony tekst w formie niewielkiej ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em \u201eUlice i place. Projektowanie\u201d. W ten spos\u00f3b powstaje oko\u0142o 100-stronicowy wyw\u00f3d z pogranicza urbanistyki i in\u017cynierii ruchu, kt\u00f3ry stanowi \u015bwiadectwo swojego czasu, ale jednocze\u015bnie przyk\u0142ad wyobra\u017cenia o rozwoju motoryzacji jako procesie kierowanym przez obiektywne si\u0142y historii \u2013 popularnego r\u00f3wnie\u017c dzi\u015b, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d ludzi krytykuj\u0105cych dzia\u0142ania zamierzaj\u0105ce do redukcji negatywnego wp\u0142ywu transportu samochodowego na przestrze\u0144 miejsk\u0105 oraz zdrowie i bezpiecze\u0144stwo u\u017cytkuj\u0105cych j\u0105 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Gdy bierzemy do r\u0119ki t\u0119 broszur\u0119 i ogl\u0105damy jej ok\u0142adk\u0119, rodzi si\u0119 w naszej g\u0142owie przekonanie, \u017ce w \u015brodku znajdziemy techniczny wyk\u0142ad o powolnym i jednostajnym rytmie, kt\u00f3ry otwiera sucha, analityczna uwertura. Nic bardziej mylnego! Informacje in\u017cynierskie poprzetykane s\u0105 pogl\u0105dami estetycznymi, a wprowadzeniem jest pot\u0119\u017cne uderzenie w kocio\u0142 niezmiennych zasad. Ju\u017c na wst\u0119pie dowiadujemy si\u0119 wi\u0119c, \u017ce: \u201eulice i place miasta powinny sprosta\u0107 zadaniom ruchu pojazd\u00f3w i ruchu pieszego w ci\u0105gu setek lat, niezale\u017cnie od dynamiki rozwojowej i post\u0119pu gospodarczego miasta i niezale\u017cnie od zmian element\u00f3w i szybko\u015bci jednostek ruchu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Z czym konkretnie mierzy si\u0119 Czes\u0142aw Gniewi\u0144ski w trakcie pisania referatu i jego p\u00f3\u017aniejszej redakcji? Wylicza, \u017ce przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 warszawskie ulice by\u0142y wype\u0142nione poruszaj\u0105cymi si\u0119 z r\u00f3\u017cn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105: ci\u0119\u017carowymi wozami konnymi, doro\u017ckami, w\u00f3zkami r\u0119cznymi, samochodami osobowymi i dostawczymi, autobusami, tramwajami i rowerami. Dzi\u015b powiedzieliby\u015bmy, \u017ce to po\u017c\u0105dana sytuacja komunikacja w centrum, lecz autor ocenia to inaczej. Zaznacza, \u017ce \u201eta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 pojazd\u00f3w powoduje nier\u00f3wnomierno\u015b\u0107 ruchu, nadaje mu charakter nieuporz\u0105dkowany i burzliwy\u201d. P\u00f3\u017aniej do zadziwiaj\u0105cych ocen estetycznych o zabarwieniu moralnym dodaje jeszcze uwagi ontologiczno-epistemologiczne przypominaj\u0105ce wyznania teologiczne na temat transcendencji: \u201eta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 pojazd\u00f3w sprawia trudno\u015bci w zdaniu sobie sprawy w spos\u00f3b jasny, jakie s\u0105 potrzeby komunikacyjne ulicy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Okazuje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce in\u017cynier wierzy w istnieje autonomicznego i przekraczaj\u0105cy rzeczywisto\u015b\u0107 zmys\u0142ow\u0105 bytu, kt\u00f3remu musimy si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 \u2013 ruchu ulicznego. Rozwija si\u0119 on na mocy swoich wewn\u0119trznych praw jak duch w filozofii Georga Hegla i w tym procesie u\u015bwiadamia sobie swoje w\u0142asne potrzeby, dokonuje ich uzewn\u0119trznienia, a tak\u017ce realizacji. Post\u0119p co jaki\u015b czas jest oczywi\u015bcie przerywany \u2013 za \u017cycia autora tragedi\u0105 II wojny \u015bwiatowej, gdy ludzie skazani s\u0105 na korzystanie z w\u0142asnych n\u00f3g \u2013 lecz pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej, ale na pewno niechybnie wraca na swoje motoryzacyjne tory. To, co istotne, na poziomie og\u00f3lnym pozostaje niewzruszone nawet wtedy, gdy w rzeczywisto\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 przygodne zak\u0142\u00f3cenia. Mo\u017ce to oczywi\u015bcie zwie\u015b\u0107 urbanistk\u0119, poniewa\u017c ona jest w fundamentalnym znaczeniu tego s\u0142owa sko\u0144czona: \u017cyje w konkretnej sytuacji dziejowej, a jej zdolno\u015bci poznawcze s\u0105 ograniczone i nigdy inne nie b\u0119d\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Na\u00a0szcz\u0119cie pojawia si\u0119 Czes\u0142aw Gniewi\u0144ski! Obja\u015bnia tre\u015b\u0107 wiecznych prawide\u0142 in\u017cynierii ruchu, ale te\u017c informuje o konieczno\u015bci ponoszenia w procesie rozwojowym dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w ofiar urbanistycznych. Po pierwsze, nale\u017cy rozwi\u0105za\u0107 problem parkowania poprzez wykorzystanie na miejsce postojowe \u201eka\u017cdej powierzchni nie maj\u0105cej dostatecznie uzasadnionego przeznaczenia na terenie placu\u201d, czyli szerokich przestrzeni pieszych lub wsp\u00f3\u0142dzielonych oraz zieleni. Po drugie, trzeba projektowa\u0107 \u201eulice miasta nowoczesnego\u201d tak, jak robi to Wydzia\u0142 Urbanistyczny Biura Odbudowy Stolicy, a nawet w spos\u00f3b udoskonalony \u2013 w\u0105skie ulice \u015br\u00f3dmiejskie zamienia\u0107 w \u201eautodrogi typu pozamiejskiego, przeznaczone wy\u0142\u0105cznie dla ruchu ko\u0142owego szybkiego\u201d, ale deptaki zaplanowane przez t\u0119 jednostk\u0119 udost\u0119pnia\u0107 od razu maszynom.<\/p>\n\n\n\n

To ideologiczne za\u015blepienie staje si\u0119 jeszcze bardziej widoczne, gdy zestawimy pogl\u0105dy Czes\u0142awa Gniewi\u0144skiego z danymi statystycznymi oraz analiz\u0105 prawn\u0105. In\u017cynier sam przecie\u017c zapisuje mi\u0119dzy wierszami, \u017ce tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem wojny w Warszawie by\u0142o tylko oko\u0142o 12\u00a0000 aut osobowych (rok po jej zako\u0144czeniu \u2013 mniej wi\u0119cej 8\u00a0000). Sygnalizuje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wzrost ich liczby by\u0142 sztucznie stymulowany przez przepisy nakazuj\u0105ce ogumienie k\u00f3\u0142 i\u00a0zakazuj\u0105ce poruszania si\u0119 pojazd\u00f3w konnych po \u015br\u00f3dmie\u015bciu w ci\u0105gu dnia. Mieli\u015bmy wi\u0119c do czynienia z marginalnym zjawiskiem transportowym, mimo swojego charakteru promowanym w rozwa\u017caniach technicznych i aktywno\u015bci prawotw\u00f3rczej.<\/p>\n\n\n\n

Docieramy do sedna. Jedn\u0105 z metafor najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanych do opisu systematycznego niszczenia miast w wyniku nieuzasadnionego wspierania niekontrolowanego rozwoju motoryzacji jest uznanie tego procesu za zjawisko naturalne, czyli co\u015b, co rozgrywa si\u0119 samorzutnie, niezale\u017cnie od ludzkiej woli i wysi\u0142k\u00f3w \u2013 jak przyrost stalaktyt\u00f3w w jaskini. Gdy przyjmujemy takie za\u0142o\u017cenie, w cie\u0144 odchodz\u0105 konkretne wypowiedzi i dzia\u0142ania, kt\u00f3re ustanawiaj\u0105 kolejne przywileje dla os\u00f3b podr\u00f3\u017cuj\u0105cych autami kosztem infrastruktury dla innych uczestnik\u00f3w ruchu lub zieleni. Do zag\u0142uszania w\u0105tpliwo\u015bci s\u0142u\u017cy nam w\u00f3wczas teza o \u201epotrzebach komunikacyjnych ulicy\u201d, przewy\u017cszaj\u0105cych ka\u017cdy u\u0142omny akt poznawczy i tw\u00f3rczy urbanistki.<\/p>\n\n\n\n

Spos\u00f3b my\u015blenia Czes\u0142awa Gniewi\u0144skiego wpisuje si\u0119 w odziedziczone po XIX-wiecznej filozofii napi\u0119cie mi\u0119dzy \u017cyciem jednostki i histori\u0105. Wspomniany ju\u017c wcze\u015bniej Georg Hegel pr\u00f3bowa\u0142 zrekonstruowa\u0107 obiektywn\u0105 i teleologiczn\u0105 narracj\u0119 ukryt\u0105 za dziejami i chaotycznymi dzia\u0142aniami ludzkimi, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ostatecznie si\u0119 realizuje, a pisz\u0105cy w (pozornej) opozycji do niego S\u00f8ren Kierkegaard\u00a0stara\u0142 si\u0119 uj\u0105\u0107 egzystencj\u0119 pojedynczego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry konfrontuje si\u0119 ze swoj\u0105 indywidualno\u015bci\u0105, przypadkowo\u015bci\u0105 i krucho\u015bci\u0105. Dok\u0142adne przygl\u0105danie si\u0119 tej sprawie pokazuje jednak co\u015b odwrotnego: gdy zbli\u017camy si\u0119 do Czes\u0142awa Gniewi\u0144skiego, dostrzegamy typowy dla jego epoki splot prze\u017cy\u0107, pogl\u0105d\u00f3w i aktywno\u015bci, a gdy si\u0119 od niego oddalamy \u2013 przygodn\u0105 form\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego opart\u0105 na uznaniu nieuchronno\u015bci ekspansji samochod\u00f3w, a raczej wierze w t\u0119 nieodwo\u0142alno\u015b\u0107. Form\u0119, kt\u00f3ra zapewne przeminie, a wraz z ni\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 miast od motoryzacji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jest rok 1939. Zwi\u0105zek Miast Polskich organizuje \u201eKurs planowania miast\u201d, kt\u00f3ry ma \u201ena celu wszechstronne na\u015bwietlenie wszelkich zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z projektowaniem miast\u201d. Referaty dotycz\u0105ce infrastruktury komunikacyjnej wyg\u0142aszaj\u0105 dwie osoby. Pierwsz\u0105 z nich jest Micha\u0142 Heine, zast\u0119pca kierownika Wydzia\u0142u Dr\u00f3g i Most\u00f3w w sto\u0142ecznym magistracie, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej we\u017amie czynny udzia\u0142 w powstaniu warszawskim i umrze w … <\/p>\n

Czytaj dalej LEKTURY | RELIGIJNE PODSTAWY IN\u017bYNIERII \u2013 CZES\u0141AW GNIEWI\u0143SKI<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=559"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":574,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559\/revisions\/574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}