{"id":599,"date":"2021-01-05T16:10:10","date_gmt":"2021-01-05T16:10:10","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=599"},"modified":"2021-01-05T19:56:35","modified_gmt":"2021-01-05T19:56:35","slug":"pomysl-szatana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2021\/01\/05\/pomysl-szatana\/","title":{"rendered":"POMYS\u0141 SZATANA"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Mapa 5. Osiedle R (Regina). \u0179r\u00f3d\u0142o: Marek Szczepa\u0144ski, \u201eMiasto socjalistyczne\u201d i \u015bwiat spo\u0142eczny jego mieszka\u0144c\u00f3w<\/em>, Warszawa 1991<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Za obecny kszta\u0142t, form\u0119 architektoniczn\u0105, spos\u00f3b funkcjonowania i stan utrzymania miast odpowiedzialny jest system realnego socjalizmu, ale system ten w codziennej dzia\u0142alno\u015bci tworzyli konkretni ludzie, tak\u017ce urbani\u015bci i architekci. Ka\u017cdy kto pracowa\u0142 zawodowo w tej dziedzinie jest w jakim\u015b stopniu odpowiedzialny za rezultat tej pracy. Rezultat jest taki jak wida\u0107, ale bardzo wielu urbanist\u00f3w i architekt\u00f3w manifestuje zadowolenie i dum\u0119 ze swoich osi\u0105gni\u0119\u0107. Wystarczy przeczyta\u0107 wypowiedzi wielu prominentnych przedstawicieli polskiej urbanistyki i architektury, tw\u00f3rc\u00f3w Nowej Huty, Nowych Tych\u00f3w i wielu innych blokowisk tworz\u0105cych polskie miasta, kt\u00f3rzy projektowane przez siebie wytwory przedstawiaj\u0105 przy pomocy socjologicznej i humanistycznej frazeologii jako szczytowe osi\u0105gni\u0119cia \u015bwiatowej my\u015bli urbanistycznej. Trzeba tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u015brodowisko urbanistyczne ze sporym entuzjazmem przyj\u0119\u0142o upa\u0144stwowienie grunt\u00f3w i \u0142atwo\u015b\u0107 wyw\u0142aszcze\u0144 upatruj\u0105c w tym stworzenie nieskr\u0119powanych warunk\u00f3w dla swojej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>

To samozadowolenie jest oczywi\u015bcie zrozumia\u0142e, poniewa\u017c bardzo trudno jest uzna\u0107 prac\u0119 swojego \u017cycia za pomy\u0142k\u0119 lub wr\u0119cz dzia\u0142alno\u015b\u0107 szkodliw\u0105. Ksi\u0105\u017cka propagandowa, z\u0142a, serwilistyczna rzadko znajduje czytelnik\u00f3w i zostaje szybko zapomniana. Z\u0142a, serwilistyczna architektura staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w miasta i oddzia\u0142ywuje na kolejne pokolenia. Wytworzona przestrze\u0144 jest trwa\u0142\u0105 pami\u0119ci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa i nie wystarczy zmieni\u0107 nazwy kilku ulic i zburzy\u0107 par\u0119 pomnik\u00f3w aby znale\u017a\u0107 si\u0119 w innym mie\u015bcie.<\/p>

Rzadko mo\u017cna spotka\u0107 si\u0119 z przyk\u0142adem takiej postawy, jaka widoczna jest w wypowiedzi wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy Ursynowa – Jerzego Szczepanika-Dzikowskiego, kt\u00f3ry w dyskusji na temat wsp\u00f3\u0142czesnego miasta przeprowadzonej przez \u201eRes Publik\u0119\u201d powiedzia\u0142: …chcia\u0142bym wyrazi\u0107 swoje g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce taka metoda powstawania dzielnicy, osiedla, miasta, budowania tak wielkiego mieszkania dla setek tysi\u0119cy ludzi i tworzenie dla tego jednorodnego zamierzenia jednej tak wielkiej jednostki, to ju\u017c w samym za\u0142o\u017ceniu jest pomys\u0142 szatana.<\/em><\/p>Bohdan Ja\u0142owiecki \u201ePrzedmowa. Lekcja blokowisk\u201d [w:] Marek Szczepa\u0144ski, \u201eMiasto socjalistyczne\u201d i \u015bwiat spo\u0142eczny jego mieszka\u0144c\u00f3w<\/em>, Warszawa 1991<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Czy projektantki i projektanci \u201emiast socjalistycznych\u201d wyszli z piekie\u0142, \u017ceby zrealizowa\u0107 szata\u0144skie plany? Czy byli tylko marionetkami w szponach patologicznego systemu, kt\u00f3ry rozwija\u0142 si\u0119 na mocy w\u0142asnych praw? Oto koktajl uproszczonego heglizmu i katolickiej nauki o wiecznym pot\u0119pieniu, zmiksowany i zaserwowany nam przez Bohdana Ja\u0142owieckiego w eseju wprowadzaj\u0105cym do ksi\u0105\u017cki Marka Szczepa\u0144skiego pod tytu\u0142em \u201eMiasto socjalistyczne i \u015bwiat spo\u0142eczny jego mieszka\u0144c\u00f3w\u201d. <\/p>\n\n\n\n

W tym roku \u015bwi\u0119tujemy 30-lecie opublikowania tego przedziwnego dzie\u0142a. Podsumowanie prowadzonych przez 2 lata bada\u0144 spo\u0142eczno\u015bci Tych\u00f3w stanowi jeden z tekst\u00f3w kluczowych dla krytyki, nieraz uproszczonej, jakiej zaraz po transformacji ustrojowej poddano efekty pracy Kazimierza Wejcherta i Hanny Adamczewskiej-Wejchert. Zamieszczone powy\u017cej s\u0142owa s\u0105 przyk\u0142adem bezpardonowego rzucania kamieniami (w z\u0142ym kierunku) \u2013 niestety tylko jednym z wielu. Na seminariach tyskich, na kt\u00f3rych w pierwszej po\u0142owie lat 90. XX wieku tworzono bilans dokona\u0144 urbanistycznych PRL, pada\u0142o wiele innych jednostronnych sformu\u0142owa\u0144 i to z ust ludzi, kt\u00f3rym \u2013 zgodnie z obecn\u0105 mod\u0105 \u2013 mamy oddawa\u0107 ho\u0142d. Dzi\u015b wszak, po przegi\u0119ciu w stron\u0119 my\u015blenia systemowego w du\u017cej skali i uniwersalizmu, pojawia si\u0119 wzmo\u017cona atencja dla my\u015blenia fragmentarycznego w ma\u0142ej skali i regionalizmu. Archetypem praktyki urbanistycznej w debacie publicznej staje si\u0119 wi\u0119c wznoszenie dzielnicowego ko\u015bcio\u0142a, a nie rysowanie wielkich plan\u00f3w programuj\u0105cych rozw\u00f3j miasta w oparciu o podsystemy komunikacyjne.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do ksi\u0105\u017cki Marka Szczepa\u0144skiego, kt\u00f3ry w przyp\u0142ywie trze\u017awego os\u0105du zauwa\u017ca we wst\u0119pie, \u017ce Hanna Adamczewska-Wejchert nie ukrywa\u0142a pora\u017cek, wprost o nich m\u00f3wi\u0142a i publicznie docieka\u0142a przyczyn ich zaistnienia (dowodzi\u0142o to nie tylko jej szczero\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c znakomitej znajomo\u015bci \u00f3wczesnej literatury socjologicznej). Co o tym opracowaniu s\u0105dzi\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo generalnych projektant\u00f3w Nowych Tych\u00f3w? Swoj\u0105 recenzj\u0119 zaczynaj\u0105 od og\u00f3lnej oceny: \u201eca\u0142a praca o mie\u015bcie socjalistycznym jest zbudowana na niech\u0119ci do architekt\u00f3w. Wszystko, co powsta\u0142o w mie\u015bcie \u2013 to b\u0142\u0119dy architekt\u00f3w, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c kryzysu. Wszystkie opinie o przestrzeni tyskiej powinny by\u0107 z\u0142e (\u2026)\u201d. P\u00f3\u017aniej podnosz\u0105 konkretne zarzuty w zakresie interpretacji danych, a na koniec osadzaj\u0105 t\u0119 publikacj\u0119 w kontek\u015bcie wskazanej powy\u017cej krytyki.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego o tym wspominam? Transformacja jest wci\u0105\u017c wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem dla ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 projektowaniem urbanistycznym, o czym szerzej kilka lat temu pisa\u0142em z Ann\u0105 Sysk\u0105 w artykule uj\u0119tym w tomie Polskie Las Vegas i szwagier z Corelem<\/a><\/em>. Obok wizji zawodu jako us\u0142ugi \u015bwiadczonej na rynku albo aktywizmu wspieraj\u0105cego wsp\u00f3lnoty w walce o uznanie ich interes\u00f3w, jest miejsce na nowy pomys\u0142 na urbanistyk\u0119 jako asystowanie w\u0142adzy w rzetelnej realizacji jej zada\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za obecny kszta\u0142t, form\u0119 architektoniczn\u0105, spos\u00f3b funkcjonowania i stan utrzymania miast odpowiedzialny jest system realnego socjalizmu, ale system ten w codziennej dzia\u0142alno\u015bci tworzyli konkretni ludzie, tak\u017ce urbani\u015bci i architekci. Ka\u017cdy kto pracowa\u0142 zawodowo w tej dziedzinie jest w jakim\u015b stopniu odpowiedzialny za rezultat tej pracy. Rezultat jest taki jak wida\u0107, ale bardzo wielu urbanist\u00f3w i … <\/p>\n

Czytaj dalej POMYS\u0141 SZATANA<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/599"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=599"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":604,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/599\/revisions\/604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}