{"id":611,"date":"2021-01-07T07:21:37","date_gmt":"2021-01-07T07:21:37","guid":{"rendered":"http:\/\/experimentalurbanism.com\/?p=611"},"modified":"2021-01-07T16:45:55","modified_gmt":"2021-01-07T16:45:55","slug":"antymodernizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/2021\/01\/07\/antymodernizm\/","title":{"rendered":"ANTYMODERNIZM"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Analizowanie tw\u00f3rczo\u015bci architektonicznej przez pryzmat pogl\u0105d\u00f3w w\u0142asnych i samowiedzy projektantki czy projektanta, a nie kryj\u0105cych si\u0119 za nimi proces\u00f3w spo\u0142ecznych, jest przejawem typowych dla naszych czas\u00f3w psychologizmu i kultu jednostki, przypominaj\u0105cego romantyczne rozwa\u017cania o geniuszu artystycznym czerpi\u0105cym swe si\u0142y z tajemniczego wewn\u0119trznego \u017ar\u00f3d\u0142a. Tak te\u017c si\u0119 dzieje w przypadku dyskusji o aktywno\u015bci zawodowej zmar\u0142ego dwa lata temu Stanis\u0142awa Niemczyka, cho\u0107 u jej podstaw znajdziemy jeszcze inne zjawisko: uproszczon\u0105 wizj\u0119 historii, kt\u00f3ra heroizmu doszukuje si\u0119 nie tylko w wysi\u0142ku indywidualnym, ale te\u017c instytucjonalnym (w odniesieniu do ko\u015bcio\u0142a katolickiego).<\/p>\n\n\n\n

Modernizacyjny impet PRL zacz\u0105\u0142 traci\u0107 swoj\u0105 si\u0142\u0119 na d\u0142ugo przed ko\u0144cem formacji spo\u0142eczno-politycznej, kt\u00f3rej najlepszym pomnikiem jest powojenna urbanizacja Tych\u00f3w. Dopiero jednak po prze\u0142omie 1989 roku krytyka zaproponowanej przez ten ustr\u00f3j narracji zbudowanej na nigdy niezrealizowanych w pe\u0142ni ideach kolektywnych form w\u0142asno\u015bci oraz racjonalnej organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa i zamieszkiwanej przeze\u0144 przestrzeni, niezakorzenionej w dziedzictwie przesz\u0142o\u015bci, wybi\u0142a ze zwielokrotnion\u0105 si\u0142\u0105 i przybra\u0142a jeden z dw\u00f3ch kszta\u0142t\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 w\u0142a\u015bciwie dwiema stronami jednej monety.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, nale\u017cy wskaza\u0107 na liberalny hipermodernizm, ufundowany na wzmocnieniu indywidualnej konsumpcji, kt\u00f3ra pozwala wyzwoli\u0107 si\u0119 z wi\u0119z\u00f3w narzucanych przez socjalizm po podwa\u017ceniu wi\u0119z\u00f3w tradycyjnych. W przypadku dzia\u0142a\u0144 urbanistycznych jego uciele\u015bnieniem jest szybko post\u0119puj\u0105ca parcelacja, sprzeda\u017c i zabudowa dawnych grunt\u00f3w rolnych na przedmie\u015bciach \u2013 zjawisko, z kt\u00f3rym przez kilkadziesi\u0105t lat z wielkim zaanga\u017cowaniem i r\u00f3wnie bezskutecznie walczy\u0142a generalna projektantka miasta Hanna Adamczewska-Wejchert.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie, trzeba wyr\u00f3\u017cni\u0107 komunitaria\u0144ski antymodernizm, wzniesiony na t\u0119sknocie za utracon\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, kt\u00f3r\u0105 tworzy\u0142y rodziny rolnicze skupione wok\u00f3\u0142 lokalnej parafii. Osoby nastawione konserwatywnie \u2013 podpowiedzia\u0142by J\u00fcrgen Habermas \u2013 now\u0105 solidarno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 tkaj\u0105 ze starych w\u0142\u00f3kien, co w odniesieniu do urbanistyki oznacza powr\u00f3t do wizji ma\u0142ego miasteczka, a raczej struktury stanowi\u0105cej sum\u0119 takich miasteczek (lokalna odmiana tre\u015bci na poziomie og\u00f3lnym rozpoznanych przez L\u00e9ona Kriera) \u2013 w wersji ci\u0119\u017ckiej, a w wersji lekkiej \u2013 powielanie schemat\u00f3w Nowego Urbanizmu.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z pe\u0142niejszych zapis\u00f3w postawy antymodernistycznej, z kt\u00f3rej wyrasta aktywno\u015b\u0107 projektowa Stanis\u0142awa Niemczyka, jest wyst\u0105pienie socjolo\u017cki, etnografki i tw\u00f3rczyni lokalnego muzeum Marii Lipok-Bierwiaczonek na seminarium \u201eTychy. Problemy miasta i perspektywy rozwi\u0105zania\u201d. W trakcie wydarzenia, kt\u00f3re zosta\u0142o zorganizowane w maju 1992 roku, wyg\u0142osi\u0142a referat pod znamiennym tytu\u0142em: \u201eMit \u00bbsurowego korzenia\u00ab a rzeczywisto\u015b\u0107 kulturowa\u201d. Oto wi\u0119kszy fragment z jej rozwa\u017ca\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Rok 1950 i nast\u0119pne zako\u0144czy\u0142y harmonijny rozw\u00f3j Tych. Nast\u0105pi\u0142a kreacja nowego, socjalistycznego miasta, niszcz\u0105ca wobec dotychczasowych funkcji, kszta\u0142tu kulturowego i przestrzennego starego miasteczka i okolicy. Destrukcja obj\u0119\u0142a bowiem jaki\u015b czas potem r\u00f3wnie\u017c tyskie przysi\u00f3\u0142ki, jak \u017bwak\u00f3w, Glinka Zawi\u015b\u0107 i okoliczne wsie: Paprocany (w najsilniejszym stopniu), Cielmice, Urbanowice, Wilkowyje.<\/p>

Przy kre\u015bleniu planu generalnego nowego miasta uwzgl\u0119dniano jako istotne jedynie takie elementy zastane terenu, jak: osie komunikacyjne (ulice Bielska i Miko\u0142owska, linia kolejowa Katowice \u2013 Bielsko) oraz zwart\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zabudowy miasteczka Tychy. Poza tymi elementami rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 dla projektant\u00f3w jakby przestrze\u0144 \u00bbnowiu\u00ab upstrzona przeszkodami typu: budynki do wyburzenia, tereny do wyw\u0142aszczenia. Warto\u015bci kulturowe tej przestrzeni nie by\u0142y uwzgl\u0119dnione w projektowaniu. Stworzono sytuacj\u0119, jakby nowe miasto by\u0142o zak\u0142adane na \u00bbsurowym korzeniu\u00ab. Zauwa\u017cmy, \u017ce do roli \u00bbsurowego korzenia\u00ab uprawniaj\u0105cego do nieskr\u0119powanej budowy socjalistycznego miasta sprowadzono obszar wype\u0142niony prywatn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105, w\u0142asno\u015bci\u0105 rodzimej, \u015bl\u0105skiej ludno\u015bci (\u2026).<\/p>

A zatem kreacji \u00bbnowego\u00ab towarzyszy\u0142a gwa\u0142towana destrukcja \u00bbzastanego\u00ab, zaprzepaszczenie istniej\u0105cych warto\u015bci. Tymczasem ka\u017cdej ingerencji planistycznej w przestrzeni powinna towarzyszy\u0107 \u2013 jako \u017celazna zasada \u2013 kalkulacja zysk\u00f3w i strat istniej\u0105cych ju\u017c warto\u015bci, poprzedzona dobry rozpoznaniem.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ta ocena jest w cz\u0119\u015bci niesprawiedliwa i b\u0142\u0119dna. Kazimierz Wejchert i Hanna Adamczewska-Wejchert oraz ich wsp\u00f3\u0142pracowniczki i wsp\u00f3\u0142pracownicy nie tylko studiowali i uwzgl\u0119dniali warto\u015bci istniej\u0105cego zagospodarowania przy planowaniu rozwoju nowego miasta, ale r\u00f3wnie\u017c \u2013 co jest najwi\u0119kszym paradoksem \u2013 doprowadzili do wykszta\u0142cenia si\u0119 formy urbanistycznej obecnej dzielnicy Stare Tychy. Rynek starostyski, wzniesiony po zlikwidowaniu stawu, jest ich autorsk\u0105 kreacj\u0105. Ma\u0142omiasteczkowo\u015b\u0107 stanowi wi\u0119c konstrukt planistyczny, wynikaj\u0105cy z rozwijanych przez dziesi\u0119ciolecia zainteresowa\u0144 naukowych generalnych projektant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, postulat ochrony relikt\u00f3w przedwojennego osadnictwa, kt\u00f3ry pada w dalszej cz\u0119\u015bci przywo\u0142anego wyst\u0105pienia, nie ma swojego no\u015bnika i adresata. Nieruchomo\u015bci na terenie dawnych wsi pod nowe budownictwo wyprzedaj\u0105 przecie\u017c samodzielnie ich w\u0142a\u015bcicielki i w\u0142a\u015bciciele i to oni sk\u0142adaj\u0105 odpowiednie wnioski do plan\u00f3w miejscowych. Ci, przez kt\u00f3rych mia\u0142a przemawia\u0107 tradycja, \u017cyj\u0105 ju\u017c w innym \u015bwiecie i chyba nie za bardzo chc\u0105 przenosi\u0107 si\u0119 do rzeczywisto\u015bci (re)konstruowanej.<\/p>\n\n\n\n

Ocen\u0119 opisanych zjawisk pozostawiam innym. Moim celem jest tylko pokazanie, \u017ce dyskutowany wielokrotnie fenomen artystyczny Stanis\u0142awa Niemczyka nie jest urzekaj\u0105cym przypadkiem, ale doskona\u0142\u0105 form\u0105 pewnej \u201emi\u0119kkiej\u201d konieczno\u015bci. Jego wielko\u015b\u0107 polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce konserwatywny \u015bwiatopogl\u0105d stanowi\u0105cy reakcj\u0119 na ruch modernizacyjny, uda\u0142o mu si\u0119 zmaterializowa\u0107 w zachwycaj\u0105cych budynkach ko\u015bcielnych.<\/p>\n\n\n\n

Do rzeczonych \u015bwi\u0105ty\u0144 warto wej\u015b\u0107 przynajmniej raz, \u017ceby doceni\u0107 ich formaln\u0105 struktur\u0119. P\u00f3\u017aniej jednak trzeba przyjrze\u0107 si\u0119 wykluczaj\u0105cej wizji \u015bwiata, na kt\u00f3rej si\u0119 wspieraj\u0105. Odpowiedzi\u0105 na b\u0142\u0119dy modernizacji na pewno nie jest jej podwa\u017cenie w imi\u0119 wymy\u015blonego uniwersum przedmodernistycznego. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Analizowanie tw\u00f3rczo\u015bci architektonicznej przez pryzmat pogl\u0105d\u00f3w w\u0142asnych i samowiedzy projektantki czy projektanta, a nie kryj\u0105cych si\u0119 za nimi proces\u00f3w spo\u0142ecznych, jest przejawem typowych dla naszych czas\u00f3w psychologizmu i kultu jednostki, przypominaj\u0105cego romantyczne rozwa\u017cania o geniuszu artystycznym czerpi\u0105cym swe si\u0142y z tajemniczego wewn\u0119trznego \u017ar\u00f3d\u0142a. Tak te\u017c si\u0119 dzieje w przypadku dyskusji o aktywno\u015bci zawodowej zmar\u0142ego dwa … <\/p>\n

Czytaj dalej ANTYMODERNIZM<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/611"}],"collection":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=611"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/611\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":622,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/611\/revisions\/622"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=611"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/experimentalurbanism.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}